کویر لوت

موقعیت جغرافیای کویر لوت

تعداد بازدید: 1693
کد مطلب: 18151
تاریخ انتشار: 11:57 27 شهريور 1392

موقعیت جغرافیای کویر لوت

 
 

کویر لوت (Lut Desert) بیابانی است غالباً کویری که در جنوب شرقی ایران و شمال شرقی شهرستان کرمان قرار دارد. این محدوده در میان سه استان خراسان جنوبی، سیستان و بلوچستان و کرمان گسترده شده است و از آنجا که بین دو گسل نهبندان در شرق و نای‌بند در غرب قرار دارد، جایگاه رخداد زمین‌لرزه‌های بزرگ و مهمی بوده است. وسعت حوضه آبگیر کویر لوت حدود 175 هزار کیلومتر مربع و طول آن از شمال به جنوب حدود 900 کیلومتر و از غرب به شرق حدود 300 کیلومتر است. پست‌ترین نقطه کویر لوت 190 متر از سطح دریا ارتفاع دارد.

دشت لوت به سه واحد جغرافیایی تقسیم می‌شود:

لوت شمالی: این بخش از کویر لوت از ریگ، شن و ماسه پوشیده شده و حدّ جنوبی آن از بریدگی‌های نامنظم مشرف به چاله رود شور بیرجند تشکیل شده است. در این قسمت ناهمواری‌های ماسه‌ای به شکل سفره‌های ماسه‌ای دیده می‌شوند.

لوت مرکزی: لوت مرکزی شگفت‌انگیزترین قسمت کویر لوت است. در قسمت‌های شرقی لوت مرکزی، تپه‌ها و توده‌های عظیم و به هم پیوسته ماسه‌ای قرار گرفته‌اند. این عوارض جغرافیایی سطح وسیعی از این منطقه را به عرض 52 کیلومتر و طول 162 کیلومتر می‌پوشانند. بخشی از ناهمواری‌های لوت مرکزی دارای پوشش گیاهی بوده و بخش غربی آن فاقد پوشش گیاهی است. از نظر ژئومورفولوژی، لوت مرکزی از غرب به شرق به سه منطقه اصلی تقسیم می‌شود:

الف) دشت سر: این منطقه به صورت نواری به عرض 5 تا 10 کیلومتر می‌باشد که سطح آن را ماسه، رس و نمک پوشانده است. این منطقه در جنوب شهداد قرار دارد.

ب) کلوت‌ها: کلوت یک اصطلاح محلی است و به خندق‌های بسیار عظیمی گفته می‌شود که در نتیجه فرسایش آبی و بادی به وجود آمده‌ و به عنوان پدیده‌ای بی‌نظیر در دنیا شناخته شده‌اند. منطقه کلوت‌ها در 43 کیلومتری شهداد (24 کیلومتری ده سیف) قرار دارد و مساحتی به عرض متوسط 80 کیلومتر و طول متوسط 145 کیلومتر را شامل می‌شوند. مهم‌ترین بادی که دیواره‌های کلوت‌ها را فرسایش می‌دهد، بادهای 120 روزه سیستان است. رود شور نیز در مرطوب کردن دیواره این کلوت‌ها اثر کافی داشته و فرسایش آن‌ها را تسهیل می‌نماید.

در فاصله کلوت‌ها زمین پوشیده از ماسه بادی است و در نقاطی که ماسه بادی وجود ندارد، زمین از رس پوشیده شده است.

ج) تپه‌های ماسه‌ای: تپه‌های ماسه‌ای در شرق لوت مرکزی منطقه‌ای به عرض 50 کیلومتر و طول 100 کیلومتر را تشکیل می‌دهند. ارتفاع این تپه‌های ماسه‌ای تا 500 نیز می‌رسد. این ناهمواری‌های ماسه‌ای به شکل بَرخان (هرم‌های ماسه‌ای)، سیف و تپه‌های طولی دیده می‌شوند.

لوت جنوبی: لوت جنوبی که به آن لوت زنگی نیز گفته می‌شود، غنی‌ترین قسمت کویر لوت از نظر پوشش گیاهی است.

دشت لوت نمایشگاهی طبیعی از شگفت‌انگیزترین عوارض بیابانی دنیا است. منطقه کلوت‌ها که در لوت مرکزی واقع شده، از مسافت دور شبیه به ویرانه‌های شهری بزرگ می‌باشد. این منطقه بزرگ‌ترین شهر کلوخی جهان است که با نام شهر خیالی یا شهر لوت خوانده می‌شود. در کویر لوت مرتفع‌ترین هرم‌های ماسه‌ای دنیا قرار دارند. مرتفع‌ترین هرم‌های شناخته شده دنیا حداکثر 300 متر ارتفاع دارند که در کشور لیبی واقع شده‌اند اما هرم‌های ماسه‌ای کویر لوت به 480 متر نیز می‌رسند. در سطح کویر لوت 40 مخروط آتشفشانی وجود دارند که متعلق به دوره کواترنر می‌باشند. در کویر لوت پهنه‌های وسیعی از ماسه و ریگ با طیف رنگی قهوه‌ای روشن تا خاکستری و سیاه وجود دارند که به دلیل رنگ سیاه آن و شبیه بودن به باروت، به آن «گدار باروت» می‌گویند. در کویر لوت دشت‌هایی پوشیده از سنگ‌های سیاه رنگ از جنس گدازه‌های بازالتی به شکل چاله‌های متعدد وجود دارد که به گفته کارشناسان بیابان، شبیه به کره ماه می‌باشد و فاقد هرگونه حیات است. گدازه‌های سیاه رنگ در این منطقه نور خورشید را بیش از حد معمول جذب می‌کنند و باعث افزایش بیش از حدّ دما می‌شوند. درجه حرارت در اینجا بیش از 70 درجه سانتی‌گراد است که بسیار بالاتر از صحرای آفریقا و بیابان نوادا در آمریکا است و این منطقه که به نام‌های گندم بریان یا ریگ سوخته خوانده می‌شود، گرم‌ترین نقطه کره زمین است. در خصوص نام این منطقه گفته می‌شود کاروانی ناچار به ریختن بار گندم خود در این سرزمین شده است. پس از چند روز که از شهداد شترهای تازه نفس برای جابجایی گندم ادامه راه می‌آورند، مشاهده می‌کنند که گندم‌هایشان برشته، بو داده شده یا بریان شده است و از آن زمان به این منطقه گندم بریان می‌گویند. از دیگر شگفتی‌های کویر لوت تپه‌های شنی پوشیده از گیاه می‌باشند که با نام نِبکا یا گلدان بیابان خوانده می‌شوند. در واقع نبکاها در نتیجه همزیستی خاک، آب و گیاه به وجود می‌آیند. مرتفع‌ترین نبکاهای دنیا دارای ارتفاع 10 تا 12 متر می‌باشند که در لوت غربی در حوالی شهداد دیده شده‌اند. پدیده‌هایی شبیه به نبکا با ابعاد بزرگ‌تر و با اشکال پیچیده‌تر در لوت غربی وجود دارند که به آن‌ها رِبدو گفته می‌شود. مرتفع‌ترین ربدوها در کویر لوت دیده شده‌اند. در کویر لوت پهنه‌هایی به شکل چندضلعی‌های متعدد وجود دارند که حاصل قشر نمکی ضخیم و تبخیر شدید سطح زمین می‌باشند. در پهنه کویر لوت مناطقی دیده می‌شود که به آن‌ها کویر پاشتری می‌گویند. سطح این زمین‌ها این طور به نظر می‌رسد که پس از بارندگی زیاد خیس شده و تعدادی شتر روی آن راه رفته‌اند. هامادا از دیگر شگفتی‌های کویر لوت می‌باشند. هامادا دشت‌هایی از ریگ، شن و پوشیده از خاک‌های ریگی است که فاقد گیاه می‌باشد.

از نکات جالب توجه در کویر لوت مشاهده آثاری از سکونت انسان از هزاره چهارم پیش از میلاد مسیح در پای کوه‌های مشرف به این کویر بوده است.

کویر لوت را با اسامی گوناگونی همچون چاله لوت، دشت لوت و بیابان لوت نیز می‌نامند اما از آنجا که از نظر شرایط جغرافیایی این پهنه از زمین بیشتر حالت کویری دارد، به کار بردن نام کویر برای آن مناسب‌تر است. کلمه لوت نیز به معنی برهنه و فاقد هر چیز است.

 
 
نظرات درباره این مطلب
 
 
نام
پست الکترونیک
نظر
 
CAPTCHA Image
Reload Image
 
مطالب مرتبط