استان سمنان

مساحت استان سمنان

تعداد بازدید: 33537
کد مطلب: 14066
تاریخ انتشار: 14:11 28 آذر 1391

مساحت استان سمنان

 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نام استان: سمنان (Semnan)

 

مرکز استان: شهر سمنان

 

موقعیت جغرافیایی استان:

 

عرض جغرافیایی: 34 درجه و 14 دقیقه تا 37 درجه و 19 دقیقه شمالی

 

طول جغرافیایی: 51 درجه و 52 دقیقه تا 57 درجه و 3 دقیقه شرقی

 

موقعیت نسبی استان: واقع در نیمه شمالی ایران

 

همسایگان استان:

 

شمال: استان‌های مازندران، خراسان شمالی و گلستـــــان

 

جنوب: استان‌های یزد و اصفهان

 

شرق: استان خراسان رضوی

 

غرب: استان‌های قم و تهران

 

مساحت استان: 98515 کیلومتر مربع

 

تعداد شهرستان‌ها: 7

 

نام شهرستان‌ها: آرادان، دامغان، سمنان، شاهرود، گرمسار، مهدیشهر و میامی

 

جمعیت استان: 631218 نفر

 

فاصله مرکز استان تا تهران: 236 کیلومتر

 

 
 

نظرات گوناگونی در خصوص وجه تسمیه کومش به شرح زیر ذکر شده است:

1- کومش در آغاز «کومه‌شه» بوده است. ‌»کومه» در لغت به معنی پناهگاهی است که از چوب یا نی می‌سازند و زارعان برای حفاظت از زراعت و شکارچیان برای کمین کردن شکار در آن می‌نشینند. چون این سرزمین در گذشته بسیار آباد بوده و دارای مزرعه‌های وسیع و پر از شکار نیز بوده است، طبق دستور پادشاهان در نقاط مختلف این ولایت پناهگاه‌های متعدد برای همین منظور برپا کرده و هریک از آن‌ها را کومه‌شه می‌گفته‌اند و به مرور زمان در اثر کثرت استعمال کومه‌شه به کومش و بعد توسط تازیان به قومس تبدیل شده است.

در فرهنگ آنندراج لغت کومه چنین بیان شده است:

«کومه= بالضم و واو مجهول و فتح میم خرگاهی که از چوب و علف در صحرا سازند و پالیزبانان و مزارعان در آن نشینند و پالیز و زراعت خود را حفظ نمایند و صیادان نیز سازند و در آن نشسته و بر صید کمین کنند و آن را کازه نیز گویند. «قمشه» که شهرکی است، گویند در اصل کومه‌شه بود که برای شکار شاهی ساختند و به تدریج خانه و دِه و قریه و قصبه شده و معرَّب گردیده، و کومش که شهری قریب به دامغان بوده و خراب شده نیز چنین بوده اکنون معرب آن قومس است و در فرهنگ برهان قاطع سهواً فرمس به «فا» و «را» ضبط شده.»

2- کومش در ابتدا کوه‌مِس بوده چون در کوه‌های این ایالت معادن مس زیاد است و مس یکی از مهم‌ترین صادرات این سرزمین در دوره هخامنشیان بوده است، بدین نام خوانده شده و به مرور به کومس و کومش تبدیل شده است.

3- چون این ایالت فاقد رودهایی است که به طور دائم آب در آن جاری باشد، بنابراین مردم این نواحی برای اولین بار در تاریخ مبادرت به ایجاد قنات و کاریز کرده‌اند و به همین علت این سرزمین به نام کومش به معنای چاه‌کن، و مردم آن به نام کومشی نامیده شده‌اند.

در فرهنگ آنندراج نیز لغت کومش چنین معنی شده است:

«کومش= به کسر ثالث بر وزن «جوشش» چاه‌جوی و کتکَن را گویند که چاه‌کن باشد». مطلبی که ذکر آن لازم است این است که در حال حاضر مردم گرگان و مازندران به مردم شهرهای شاهرود و دامغان و سمنان، کومشی می‌گویند.

4- برخی از محققان کَی‌مَس (کوی مَس) که به معنی شهر بزرگ شاهان (پایتخت) بوده است را تعبیر و تجسم نمادی از شهرِ هکاتوم پلیس (شهر صد دروازه)؛ پایتخت مشهور اشکانیان می‌دانند. استدلال آنان بر این پایه است که کومش در اصل «کی‌مَس» و «کوی‌مَس» بوده است. این کلمه به مرور زمان به کومس و کومش و قومس تبدیل شده است. کلمه «کی» در داستان‌های زبان دری که آن را به کیان جمع بسته‌اند، در ریگ‌ودا «کاویه» و در اوستا «کوی» نوشته شده است. از اینجا پیداست که این کلمه در زمانی که آریاییان هندی و آریاییان ایرانی با هم می‌زیسته‌اند پیدا شده است و به همین جهت حدس زده می‌شود که مراد از کاوه مؤسس این خاندان بوده است. برخی عقیده دارند که کلمه «گیو» که در داستان‌ها وجود دارد و در دوره اشکانیان نام مردان تاریخی بوده است و لفظ «کیا» که هنوز در زبان پارسی وجود دارد، همان کلمه باشد. این کلمه در آغاز برخی نام‌ها آمده و پیداست که حکم لقب یا نام خانوادگی داشته است و چه به صورت «کوی» اوستایی و چه به صورت «کی» در زبان‌های دری آمده و به همین جهت آن را جمع بسته و خاندان «کیان» یا «کیانی» گفته‌اند و از این جمع صفت نسبی ساخته‌اند که در ترکیب «درفش کیانی» و «تاج کیانی» آمده است. در نام‌های قدیم اوستایی به این صورت آمده است: «کوی ائوروت‌اسپه» یا کی‌لهراسب، کوی ارش یا کی آرش که همان آرش تیرانداز معروف است و ... . بنابراین تردیدی نیست که «کاویه» در زبان سانسکریت و«کوی» در زبان اوستا و «کی» در زبان‌های بعدی، همه به معنی شاه است چنان که در القاب برخی از پادشاهان طبرستان (مازندران) و پیشوایان اسماعیلیه ایران به همین معنی آمده است و در زبان دری، «کیانی»؛ به معنای فرماندهی و پیشوایی می‌باشد. با توجه به این که در زبان پهلوی «مَس» به معنی بزرگ است*، شهر «کَی‌مَس» یا «کُوی‌مَس» که همان شهر کومس و کومش و قومس مورد بحث باشد، جای سکونت یا شهر شاه بزرگ (پایتخت) معنی می‌دهد.

*در زبان سمنانی که باقیمانده زبان پهلوی است، به چیز یا شخص بزرگ می‌گویند «مَس» و به صورت تفضیلی به بزرگ‌تر می‌گویند «مَس‌تر».

5- بنابر عقیده مارکوارت نام کومش از نام دختر فرهاد چهارم که به نام کُشم (Koshm) بوده است گرفته شده همان طور که در ضمن شرح ایالت‌های دولت اشکانیان در تاریخ قومس نوشته عبدالرفیع حقیقت آورده شده؛ یکی از ایالت‌های هجده‌گانه آنان، کمیسنه (کومش= قومس) نام داشت.

6- در کتاب منتهی‌ الارب و اقرب الموارد، قومس به فتح میم، مهتر و امیر قوم معنی شده است و برخی نوشته‌اند که این سرزمین محل سکونت بزرگان دین زرتشت بوده است.

 
 

استان سمنان در دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز واقع شده است که ارتفاع آن از شمال به جنوب کاهش می‌یابد و به دشت کویر (=کویر مرکزی) منتهی می‌شود. این استان به دو بخش کوهستانی و دشت‌های پایکوهی تقسیم می‌شود. از دیگر مشخصات جغرافیایی این منطقه وجود شیب با جهت شمال به جنوب است که علت آن مجاورت با رشته کوه‌های البرز در شمال و زمین‌های هموار و کویر در جنوب است.

 
 

رشته کوه‌های البرز از کوه‌های طالش در مغرب شروع و تا ارتفاعات خراسان در مشرق کشیده شده است و این رشته ممتد از نظر جهت‌گیری در مشرق و مغرب تفاوت‌هایی پیدا می‌کند. تا حبله‌رود در قسمت مغرب، جهت کوه‌ها از شمال غربی به جنوب شرقی می‌باشد در حالی که در شرق این رودخانه، امتداد کوه‌ها جهت معکوس دارد یعنی از جنوب غربی، به شمال شرقی متوجه می‌شود. این دیوار به صورت قوس بزرگی که به سمت شمال باز می‌شود و مناطق پست و مسطح اطراف دریای خزر را از فلات مرتفع مرکزی ایران (استان سمنان) جدا می‌کند. ارتفاعات شمال استان در جنوب این دیوار کوهستانی قرار گرفته است. کوه‌های البرز شرقی، نسبت به البرز غربی که ارتفاعات آن رو به نقصان می‌گذارد، کم‌عرض‌تر و باریک‌ترند تا آن که در 200 کیلومتری شرق دریای خزر مرتفعات آن به دشت «آرموت‌لی» منتهی می‌شود. عرض رشته کوه البرز در این منطقه از 120 کیلومتر در فیروزکوه، در فاصله بین دامغان و گرگان به 60 کیلومتر تقلیل یافته و در شمال شرقی شاهرود فقط به 30 کیلومتر می‌رسد. در قسمت شرقی از ارتفاعات البرز هم به همین نسبت کاسته می‌شود به طوری که در حوالی جاجرم در قله خورکوه ارتفاع آن به 2819 متر رسیده و از آن پس به صورت فلاتی با ارتفاعات ناچیز درمی‌آید. مهم‌ترین ارتفاعات البرز شرقی در ناحیه استان سمنان به شرح زیر است:

1- رشته کوه‌های البرز با ارتفاع متوسط 3200 متر که شهرستان سمنان را از استان مازندران جدا می‌‌سازد و قله معروف آن «نیزوا» در شمال غرب شهمیرزاد واقع شده است.

2- رشته کوه البرز در شاهرود، این قسمت از البرز منبع اصلی رودها و قنات‌های این منطقه می‌باشد. در قسمت جنوبی این رشته اصلی، کوه‌های کم‌ارتفاع موازی با رشته اصلی کشیده شده که آن‌ها نیز با نزدیک شدن به دشت کویر (=کویر مرکزی)، کم‌ارتفاع‌تر می‌شوند. مهم‌ترین قله‌های این ارتفاعات قله خوش ‌ییلاق با ارتفاع 2802 متر، قله خیاشک با ارتفاع 2670 متر و قله ابر با ارتفاع 2630 متر می‌باشند.

3- در شمال دامغان رشته کوه‌هایی به نام سفیدکوه قرار گرفته که تا شاهکوه امتداد دارند. در حدّفاصل بین دامغان و سمنان شاخه‌ای از سفیدکوه جدا شده به طرف کویر نمک امتداد می‌یابد که کوه‌های آن سلطان شاهرخ و پنجکوه می‌باشند.

4- کوه‌های شمال گرمسار که رودخانه حبله‌رود آن را بریده و به دو قسمت تقسیم کرده است. این کوه‌ها مانند حصاری در شمال شهر گرمسار قرار گرفته است. مهم‌ترین ارتفاعات آن سوُلَک، سَرحُر و کَلَرز می‌باشد.

 
 

غار دربند: غار دربند در منطقه نمونه گردشگری دربند مهدیشهر در فاصله 1 کیلومتری میدان ولایت در شمال مهدیشهر قرار دارد. دهانه غار در کمرکش کوه سنگی زیبایی رو به مشرق قرار گرفته و دره وسیع و سرسبز دربند در زیر آن گسترده شده است. ورودیِ غار به عرض 75/2 متر و ارتفاع آن 35/1 متر است و روی پله‌ای به ارتفاع 5/2 متر قرار دارد. جلوی دهانه غار مسطحه نسبتاً بزرگی است که با سنگ‌چین دهانه آن را بسته‌اند و در موقع نبودن خطر از آن استفاده می‌کرده‌اند. پس از عبور از دهانه دالانی به طول 24 و عرض 3 متر دیده می‌شود و مانند گلو، بین دهانه و تالار غار قرار گرفته است. انتهای گلو به تدریج کوتاه شده تا این که به دهانه‌ای به به ارتفاع 80 سانتی‌متر می‌رسد. بنابراین تنها دلیل وجود آثار و استخوان حیوانات بزرگ از قبیل اسب و گاو و ... در داخل غار این است که به وسیله حیوانات درنده به آنجا کشانیده شده‌اند. در کنار دهانه، آثار سنگ‌چین محکمی به چشم می‌خورد که قسمتی از آن ریزش کرده است. این سنگ‌چین به منظور مسدود ساختن شکافی است که از کنار دهانه به داخل غار راه دارد و ساکنان و پناهندگان غار برای جلوگیری از نفوذ دشمنان آن را بسته‌اند. پس از گذشتن از دهانه مذکور، محوطه داخلی غار دیده می‌شود که نسبتاً ساده و بدون پیچ و خم است. فضای غار به صورت تالار تقریباً بیضی شکل است به طول 91 متر و عریض‌ترین قسمت آن 36 متر و بلندترین نقطه سقف آن به 20 متر می‌رسد. ساختمان غار از نظر زمین‌شناسی مربوط به دوران سوم و از نوع سنگ‌های رسوبی است که به مقدار فراوان آهک و املاح دارد و از این رو سراسر آن پوشیده از ستون‌های بزرگ و زیبای استالاگمیت بوده و از نظر دکوراسیون یکی از زیباترین و تماشایی‌ترین غارهای ایران است و می‌توان بلندترین ستون استالاگمیت را که تاکنون در غارهای ایران مشاهده شده در آنجا دید. این ستون به ارتفاع 12 متر و قطر متوسط 85/2 متر می‌باشد که به طرز سحرآمیزی در وسط غار بالا رفته است. متأسفانه کمتر نقطه‌ای در این غار می‌توان یافت که به ضربِ آلاتِ برنده و یا رنگ و ذغال و ... کنده و منقش نشده باشد. پیکره زیبای ستون‌ها تماماً با مساحی و یادبود بینندگان آلوده شده و به طور چشمگیری از جلوه و زیبایی آن‌ها کاسته شده است. ستون‌های عظیم و سنگین و تخته سنگ‌های بزرگ که در گوشه و کنار غار پراکنده است حکایت از زمین‌لرزه‌های سهمناک گذشته‌های دور دارد. کف غار سنگلاخ و دارای پستی و بلندی‌های زیاد است و در اثر رطوبت هوا قسمت زیادی از آن را گِل لغزنده‌ای پوشانیده که عبور از آن بی‌خطر نیست. از دیدنی‌های این غار، حوضچه آب صاف و کوچکی است که آب آن از نظر آشامیدنی مناسب نیست و به مقدار زیادی املاح دارد. هوای غار نسبتاً خنک می‌باشد و در قسمت انتهایی به 15 درجه سانتی‌گراد می‌رسد و به طور متوسط 10 درجه با هوای بیرون اختلاف حرارت دارد.

    

در گوشه شمالی انتهایی غار، محوطه کوچکی به ابعاد 35/3×75/3 متر وجود دارد که سطح آن چند متر از کف غار بالاتر و یک قسمت از آن را ستون‌های استالاگمیت چون دیواری در بر گرفته است. کف آن هموار و خاکی و بدون شک به منظور سکونت مورد استفاده قرار گرفته است و در همین حفره چند تن از کوهنوردان موفق به کشف آثار جالبی شدند که در ادامه ذکر شده است. بخشی از غار که تخت بزرگ نام دارد دارای عرض 20/11 متر و طول  80/17 متر است که در پشت ورودیِ گلوی غار قرار گرفته است و وضع آن نشان می‌دهد که ساکنین غار در این نقطه ساکن بوده‌اند و آثاری از زندگی در دوره‌های مختلف دیده می‌شود.

آقای شیخلی عضو هیئت غارشناسان ایران در مقاله خود در خصوص این غار نوشته‌اند:

«از جمله غارهای تاریخی و دیدنی ایران غار دربند سمنان است که از چندین سال پیش مورد کاوش و توجه کوهنوردان قرار گرفته است. اولین اکتشاف و بررسی این غار که زمان آن به درستی مشخص نیست توسط اهالی و افراد محلی صورت گرفته است.

در سال 1327 طی دعوتی که از طرف ورزشکاران سمنان که خود در سال گذشته به غار مزبور رفته بودند به باشگاه نیرو و راستی رسید یک گروه چهار نفری از کوهنوردان این باشگاه به قصد کشف غار مزبور عزیمت نموده و موفق به اکتشاف و بررسی آن شدند و نیز در تابستان همان سال آقای محمود دانشور جهانگرد ایرانی موفق شد قبل از آنان به انتهای غار برسد. از زمانی که خبر مسافرت آنان در مجله نیرو و راستی منعکس گردید، غار دربند در ردیف یکی از هدف‌های برجسته کوهنوردان قرار گرفت و این کار تنها جنبه ورزشی داشت و بحث قابل توجهی پیش نیاورد. اما یک تصادف کوچک باعث شد که برای اولین بار نکته جالب و مهمی درباره این غار پیش آید و جنبه جدی‌تری به آن دهد.

در تابستان سال 1335 یک دسته چهار نفری ازکوهنوردان ضمن بازدید غار تصادفاً مقداری اشیا و زیورآلات قدیمی در آن به دست آوردند و این اکتشافات به سرعت شایع گردید و از این پس بود که غار دربند وجهه دیگری به خود گرفت و هدف پرنعمتی برای کوهنوردان گردید و مسافرت‌های متعددی برای به دست آوردن اشیای قدیمی صورت می‌گرفت تا آنجا که اهالی محل نیز خود به تنهایی در گروه‌های چند ده نفری به غار وارد شده و به جستجو پرداختند.»

اشیایی که از تجسس‌های درون غار به دست آمده است عبارتند از: یک گردن‌بند عقیق کوچک، دو قطعه شانه چوبی، ابزاری درفش مانند، یک قطعه ته کاسه لعابی، یک فک بسیار بزرگ و سالم انسانی که حجم و اندازه آن قابل توجه است، چند پاره استخوان یک طفل و تکه‌ای مهره لعابی.

آثار به دست آمده متعلق به دوره‌های مختلف تاریخی می‌باشند و مربوط به یک زمان نیستند. قدیم‌ترین این آثار مربوط به قرن پنجم هجری و سکه طلایی است به خط کوفی که متأسفانه قسمتی از آن شکسته و از بین رفته است ولی از سبک و خط آن معلوم می‌گردد که که متعلق به اواخر دوره سلجوقی و اوایل حمله مغول است. کاسه‌های لعابی معروف به گبری ساخته شده در مازندران و سفال‌های بسیار ظریف کارگران از صنایع قرن 5 و 6 هجری قدیم‌ترین آثاری است که به دست آمد. این آثار تا زمان قاجاریه کشیده شده و می‌رساند که غار در دوره‌های مختلف مورد استفاده قرار گرفته است. در تاریخ ثبت است که در حکمرانی اسپهبدان طبرستان، در دوره سلجوقیان و جنگ‌های آنان با اسماعیلیه، مکرر لشکر به نواحی سمنان آمده است و  احتمالاً در همین کشمکش‌ها و جنگ‌های ملوک‌الطوایفی بوده که گروهی از ترس جان به این غار پناهنده شده و در اثر غلبه دشمن بی‌رحمانه قتل عام گردیده‌اند.

غار شیر بند: غار شیر بند در حدود 12 کیلومتری شمال شرق دامغان در روستای جزن قرار دارد. این غار یکی از زیباترین غارهای ایران است که حدود 800 متر طول دارد. دهانه غار شیر بند در کمرکش کوهی صخره‌ای که از بستر رودخانه 50 متر ارتفاع دارد قرار گرفته است. داخل این غار که در یک رشته فلات آهکی قرار گرفته، قندیل و ستون‌های زیبای آهکی به رنگ و اندازه‌های مختلف از سقف غار آویزان است. زمین‌شناسان قدمت سنگ‌ها و ستون‌های این کوه و غار را به 150 تا 190 میلیون سال قبل نسبت می‌دهند. در دیواره‌های غار در اثر رسوب کربنات کلسیم محلول در آب، اشکال سفید و بسیار زیبایی همانند گچبری‌های کاخ‌ها و منازل به صورت گُلِ کلمی و اجتماع بلورهای سوزنی شکل مناظر جالب توجه و زیبایی را به وجود آورده است. دهانه ورودی غار حدود 1 متر ارتفاع دارد به طوری که برای ورود باید چهار دست و پا وارد شد. بعضی از قسمت‌ها بسیار تنگ است و باید از بین صخره سنگ‌های آهکی به صورت سینه‌خیز حرکت کرد و بعضی از قسمت‌ها بسیار وسیع و با ارتفاعی حدود 30 تا 40 متر است. هوای داخل غار خنک و مرطوب و بسیار ساکن و در قسمت‌های تحتانی غار مقدار اکسیژن کمتر است. سقف و کف غار آهکی بوده و بر اثر گذشت زمان و فرسایش، در سقف‌ها و دیواره‌ها، قندیل‌های بسیار بزرگ و زیبایی تشکیل شده که منظره منحصر به فردی در غار به وجود آورده است. قسمت‌های داخلی‌ غار وسیع‌تر شده و به چند شاخه تقسیم می‌شود. در برخی قسمت‌ها قندیل‌های زیبایی به چشم می‌خورد که از روی آنها آب روی زمین می‌چکد. این غار زیبا و شگفت‌انگیز بسیاری از غارنوردان را به سوی خود جذب می‌کند.

     

غار افتر: این غار یكی از بزرگترین غارهای آهكی شهرستان سمنان است. در این غار محصولات لبنی دامداران افتر كه دوره ییلاق را در گورسفید، طارم، كلارخان، افتر و امامزاده عبدالله سپری می‌كنند، نگهداری می‌شود. ظرفیت این غار حدود 2 هزار جلد محصولات لبنی است. طول این غار 302 متر و عرض آن حدود 12 متر است و ارتفاع آن از 40 سانتی‌متر تا 5 متر متغیر است. در این غار گونه‌های جانوری مشاهده نمی‌شود ولی در دامنه بیرون غار، چند گونه گیاهی بومی از خانواده گندمیان، گون، كلاه میرحسن، اسپند، اسپرس كوهی، زرشک و ... وجود دارد.  این غار از گذشته به عنوان یخچال طبیعی برای حفظ محصولات دامی مورد استفاده اهالی بوده و در بین اهالی به «مغار افتر» معروف است.  وجود تخته سنگ‌های گچ و آهک، سكوهای مناسبی برای قرار دادن پوست‌ احشام فراهم كرده است.

غار نمکی: غار نمکی که به غار نفت دره معروف است، در کوه اژدهای گرمسار واقع است و بر اثر سیلاب‌هاو شسته شدن صخره‌های نمکی به وجود آمده است. این غار بنا به نظر برخی زمین‌شناسان، در دوره دوم زمین‌شناسی به وجود آمده است و انواع استالاکتیت و استالاگمیت در این غار وجود دارد. هوای درون غار به لحاظ عبور از درون لایه‌های نمکی، بسیار تمیز و سالم است و در فصل تابستان علی‌رغم گرمای هوا، داخل غار سرد است. در برخی از قسمت‌های غار ارتفاع از قدّ یک انسان معمولی کوتاه‌تر است. برای عبور از غار نیاز به کفش مناسب و چراغ قوه می‌باشد.

   

 
 

دشت کویر (=کویر مرکزی): کویر شامل زمین‌هایی گِلی، شور و نمک‌زار است که تحت تأثیر املاح و نمک‌های مختلف، برای امور زراعی، خاک مناسبی محسوب نمی‌شود. پیدایش منطقه کویری بیشتر تحت تأثیر وضعیت زمین‌ساختی و جغرافیایی منطقه است. مناطق کویری در دوران سوم زمین‌شناسی پدید آمدند، بدین ترتیب که سیلاب‌ها پس از عبور از زمین‌های نمک‌دار، به سمت عمیق‌ترین نقطه آبخیری سرازیر می‌شوند. املاح محلول در این سیلاب‌ها پس از حمل به چاله‌ها، در طی تبخیر در سطح زمین رسوب کرده و در نهایت پس از انجام عمل تبخیر و رسوب‌گذاری، خاک این مناطق شور شده و کویر ایجاد می‌شود.

دشت کویر (=کویر مرکزی یا چاله کویر)؛ در محدوده جغرافیایی 54 درجه و 30 دقیقه تا 57 درجه طول شرقی و 33 درجه و 30 دقیقه تا 35 درجه و 30 دقیقه عرض شمالی در مرکز فلات ایران قرار گرفته است. کویر مرکزی از شمال به دامنه‌های البرز مرکزی و شرقی، از غرب به جاده ارتباطی دامغان به جندق و کویر ریگ جن، از شرق به کوه‌های پیر حاجات و ازبک کوه  و از جنوب به محور ارتباطی خور- طبس محدود می‌شود. این پهناورترین کویر ایران است که طول آن 800 کیلومتر و عرض آن در حدود 600 کیلومتر می‌باشد.

از مهم‌ترین مشخصه‌های این کویر می‌توان به وجود باتلاق‌های خطرناک در نواحی جنوبی و مرکزی، پوشیده شدن منطقه از تل‌های ماسه‌ای یا تپه‌های شنی، پوشیده شدن سطح منطقه از خاک‌های رس پف و عاری از گیاه، خاک زرد و نمک سیاه اشاره کرد. علاوه بر این مشخصات، در سطح زمین‌های کویر مرکزی، سوراخ‌هایی به شکل دهانه آتشفشان دیده می‌شود که در اثر تبخیر سریع آب و پوکی جنس خاک ایجاد شده است. پست‌ترین نقطه کویر مرکزی با ارتفاع 650 متر از سطح دریا در نواحی مرکزی به سمت شمال و بلندترین منطقه آن با ارتفاع حدود 838 متر در شمال دریاچه نمک خور و بیابانک واقع شده است.

پارک ملی کویر، پارک ملی خارتوران، کویر بجستان، کویر حاج علی قلی (دامغان)، کویر مسیله، بیابان مرنجاب، بیابان بندریگ و ... در این منطقه واقع شده اند.

     

گونه‌های گیاهی و درختی: پوشش گیاهی دشت کویر عمدتاً از نوع گیاهان شورپسند (هالوفیت) است. گیاهان این منطقه عبارتند از: تاغ، گز، قیچ، اشنان، اسکبینل، پرند، خارشتر، اسپند، جارو، افدرا، بادامک، خینجوک، شیرخشت، کلا میرحسن، چوبک، کاروان کش و انواع شور، نوی، لوبی، جگن، مرغ، کام تیغ و گرگ تیغ.

    

گونه‌های جانوری: آگامای سر قورباغه‌ای خاکستری، آهو، افعی شاخدار، بز، بزمچه، پاژن، تشی، جیبر، جکوی عنکبوتی ایران، خرگوش، روباه شنی، سمور سنگی، قوچ، کاراکل، کفتار، کل، گربه شنی، گورخر، لاک‌پشت مهمیزدار، مارمولک، چشم ماری، مار جعفری، میش، یوزپلنگ

     

گونه‌های پرندگان: آبچلیک، باقرقره، بوتیمار کوچک، کوکر، تیهو، سنگ چشمه، دال، دلیجه، عقاب طلایی، کبک و هما، از پرندگان بومی منطقه به شمار می‌آیند. آنقوت، اردک، حواصیل، خوتکا، درنا، سرسبز، فلامینگو و غاز، جزو پرندگان مهاجر منطقه هستند.

 
 

رودهای استان سمنان از دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز سرچشمه گرفته و اغلب به دشت کویر می‌ریزند. جهت جریان این رودها از شمال به جنوب می‌باشد. این رودها در سرچشمه معمولاً آب شیرین و گوارا دارند ولی با عبور از نمک‌زارها و زمین‌های گچی، شور شده و دارای املاح زیادی می‌شوند. طول این رودها معمولاً کوتاه است زیرا که فاصله میان کوهستان تا دشت کم است.

رودخانه سفيدرود: رودخانه سفيدرود يکی از سرشاخه‌های رود تجن است که از چند رودخانه فرعی تشکيل شده و به طرف شمال شرق جريان می‌يابد. آبراهه‌های اصلی تشکيل دهنده سفيدرود عبارتند از  آبرود، سياه رودبار، تويسن دره و آبراهه شلی. رودخانه سفيدرود پس از پيوستن به اين آبراهه‌ها، توان آبی قابل توجهی پيدا می‌کند که پس از آبياری مزارع حاشيه رودخانه، به طرف تجن جاری می‌شود.

رودخانه تاش (=شاهرود): این رودخانه از کانون‌های آبگیر شاهکوه و شاهوار حدّفاصل تاش و مُجن سرچشمه گرفته و دارای ویژگی‌های رودهای فصلی است. این رود پس از دریافت چندین شاخه فرعی در ناحیه کوهستانی و پس از مشروب کردن اراضی پشت بسطام و زیراستاق، به سوی کویر نمک می‌رود. گذرگاه سابق این رود از داخل شهر بوده ولی در حال حاضر از سمت شرقی شهر عبور می‌کند.

رودخانه کال‌شور: این رودخانه از کوه‌های شمال شرقی میامی (کوه چاه بید) سرچشمه گرفته و پس از گذشتن از شمال میامی از زیر پل ابریشم وارد کویر می‌گردد.

رودخانه چشمه علی: این رود از دره‌های جنوبی شاهکوه گرگان سرچشمه گرفته و به دشت کویر منتهی می‌شود.

خشکرود دریان: این رود از ارتفاعات شمالی قوشه سرچشمه می‌گیرد و از کنار روستای آمروان عبور کرده و به دشت کویر وارد می‌شود.

رودخانه گل رودبار: این رودخانه از ارتفاعات شمال شهمیرزاد سرچشمه گرفته و در نزدیکی بند مهدیشهر با دریافت شعبه‌های ده صوفیان و شهمیرزاد حوضه وسیعی را مشروب می‌سازد. در شمال روستای درجزین، شعبات دیگری به آن پیوسته و پس از گذشتن از غرب سمنان به دشت کویر منتهی می‌گردد. حاشیه‌های بالادست این رودخانه در بهار و تابستان به عنوان گردشگاه مورد استفاده قرار می‌گیرند.

رودخانه حبله‌رود: حبله‌رود پرآب‌ترین رودخانه جنوب البرز در استان سمنان و از رودخانه‌های دائمی استان به طول 240 کیلومتر می‌باشد که از دامنه کوه‌های سایو و شاه محمد قله و هما در 30 کیلومتری شمال شرقی شهرستان فیروزکوه در استان تهران سرچشمه می‌گیرد و به نام رودخانه گورسفید به سوی دامنه شمالی کوه ماراب جاری می‌گردد بنابراین حوضه آبریز اصلی آن در خارج از استان سمنان واقع شده است. این رود منبع اصلی آب کشاورزی شهرستان گرمسار بوده و تأثیر مهمی در اقتصاد و آبادانی منطقه دارد. حبله‌رود پس از آبیاری گرمسار، به دشت کویر منتهی می‌شود. این رود دارای شاخه‌های شور و شیرین متعددی است. از شعبات مهم این رود نم‌رود و رشید سلطان است که اولی دارای آب شیرین و دومی دارای آب شور است. بیش از نیمی از آب حبله‌رود توسط نم‌رود تأمین می‌شود.

رودخانه ایوانکی: این رود در فصول بارندگی سیلاب‌های جمع شده را به دشت کویر می‌رساند.

رودخانه احمدآباد: این رودخانه در 90 کيلومتری بيارجمند در پشت روستای احمدآباد جريان دارد. منبع آب آن چشمه‌های گسترده‌ای است که در کف بستر می‌جوشند. اين رودخانه در زمين‌های کم‌شيب جريان دارد که دشتی از ماسه‌های روان آن را دربر گرفته‌اند. عمق اين رودخانه در بعضی از نقاط به حدود 2 متر می‌رسد و در بعضی از نقاط مسير جريان به صورت آبشار دیده می‌شود. در کف بستر رودخانه گياهان آبزی به چشم می‌خورند.

سایر رودهای استان سمنان عبارتند از: نی‌آباد، مجن، دامغان‌رود، مسیل فیخار، مسیل تویه‌دروار، مسیل امام‌زاده عبدالله و تنگه ایج، مسیل زیان (زیوان)، مسیل سرخه، مسیل آبگرم، مسیل زردتول.

 
 

چشمه‌های استان سمنان غالباً از نظر میزان آبدهی اهمیت چندانی ندارند اما آب آن‌ها غالباً آشامیدنی است و توسط عشایر و کشاورزان مورد استفاده قرار می‌گیرند.

چشمه قلقل: چشمه دیدنی قلقل در 60 کیلومتری شمال غربی شهرستان دامغان در میان یک تنگه کوچک اما سرسبز و زیبا واقع گردیده است. آب چشمه از انتهای شکاف 7 متری یک کوه سنگی جوشیده و خارج می‌شود به همین مناسبت اهالی منطقه از گذشته‌های دور به آن چشمه قلقل یا قلقله می‌گویند. این چشمه با آبدهی 45 لیتر در ثانیه بالاترین حجم آبدهی را در مجموعه چشمه‌های تویه دروار تشکیل می‌دهد. آب این چشمه سرد و خوشگوار می‌باشد و چون در ارتفاعات منطقه تویه دروار واقع شده است، از چشم‌اندازهای طبیعی بسیار زیبایی برخوردار است. این چشمه روحبخش در بهار و تابستان و اوایل پاییز تفرجگاهی خاطره‌انگیز برای عموم مردم و گردشگران می‌باشد.

چشمه‌های آب معدنی باداب سورت: مجموعه زیبا و دیدنی چشمه‌های آب معدنی باداب سورت که از شگفت‌انگیزترین شاهکارهای طبیعت است، در 68 کیلومتری شمال دامغان و 7 کیلومتری غرب روستای بادله واقع شده است. چشمه‌های اسرارآمیز سورت مشتمل بر دو چشمه با آب‌های کاملاً متفاوت از لحاظ رنگ، بو و مزه می‌باشند. یکی از چشمه‌ها دارای آبی بسیار شور می‌باشد که برای درمان دردهای کمر، پا، روماتیسم و پوست سودمند است و چشمه دیگر که در مجاورت این چشمه قرار دارد دارای آبی به رنگ نارنجی و مزه کمی ترش است که به صورت دائمی و تشتی می‌باشد. آب‌های رسوبی این دو چشمه در مسیر جریان خود از بالای کوه به پایین طی هزاران سال، ده‌ها حوضچه کوچک بسیار زیبا به رنگ‌های نارنجی، زرد و قرمز و در اندازه‌های مختلف ایجاد کرده‌اند.

      

چشمه هفت رنگ مجن: این چشمه از توابع شهرستان شاهرود است که در نوع خود كم نظير بوده و از نوع چشمه‌های گوگردی است. این چشمه در 25 کیلومتری شمال شاهرود در میان شکاف دره‌های دامنه قله 4000 متری شاهوار واقع شده است. این دره در ادامه به دو دره کوچک‌تر تقسیم می‌شود. در یکی از دره‌ها آب سفید چشمه جاری است که آشامیدنی است و در دره دیگر چشمه‌های رنگی قرار دارد. این چشمه‌های رنگی در جداره و کف رودخانه تابلوهای نقاشی زیبایی را خلق می‌کنند که چشمان هر بیننده‌ای را محسور زیبایی خود می‌نمایند. قبل از رسیدن به چشمه‌های معدنی بوی خاصی در منطقه به مشام می‌رسد. از یکی از این چشمه‌ها که از کانسار (معدن)های گوگردی عبور می‌کند از فاصله‌ای دور بوی گوگرد حس می‌شود. در اطراف، چشمه‌هایی در حال جوشش‌اند که دارای مواد معدنی جیوه‌دار بوده و از آن‌ها بخار جیوه متصاعد می‌شود که به آسانی قابل تشخیص است. آب این چشمه‌ها با رنگ‌های گوناگون در مسیر خود با هم ترکیب شده و تقریباً آب صابون مانندی را تشکیل می‌دهند و با آب سفید چشمه تلاقی یافته که هر قدر از محل دورتر می‌شوند، رنگ آن‌ها به سفیدی متمایل شده تا جایی که جهت استفاده کشاورزی در منطقه گرآب (گرو) اثری از رنگ و بوی آن‌ها یافت نمی‌شود. آب گوگردی اين چشمه‌ها خاصيت دارويی دارد و در قدیم اهالی منطقه جهت بیماری‌های پوستی و استخوانی از آب این چشمه‌ها جهت درمان استفاده می‌نمودند .

چشمه آبگرم سمنان: در بین کوه‌های شمال غربی شهر سمنان به فاصله 24 کیلومتری محلی است که به نام آبگرم سمنان معروف می‌باشد. در این محل آب‌های معدنی فراوانی در جریان است که به مرور زمان به صورت استخرهای متعددی درآمده‌اند. در این منطقه استخرهای متعددی به نام‌های آب مراد، آب قولنج، آب گرم و آب سرد وجود دارند که همه ساله در اوایل بهار و پاییز برای درمان امراض پوستی و رماتیسمی مورد استفاده مراجعه‌کنندگان قرار می‌گیرند. در محل آب گرم سمنان آثار چند قلعه قدیمی وجود دارد که مردم سمنان معتقدند این قلعه‌ها متعلق به دوران قبل از اسلام است.

چشمه معدنی نمک دره: چشمه نمک دره يكی ديگر از چشمه‌هايی است كه در 6 كيلومتری جنوب شهر سرخه و در كنار روستای بيابانک قرار دارد. آب اين چشمه از گنبدهای نمكی جاری است و مردم برای استفاده از آن در چاله‌هايی كه اطراف آن را لايه‌های ضخيم نمک پوشانده است، استحمام می‌كنند. ميزان غلظت نمک آن به حدی است كه به هيچ عنوان نمی‌توان سر را به زير آب فرو برد. مردم معتقدند كه آب چشمه نمک دره برای درمان کمر درد و پا درد مفيد است.

چشمه معدنی تلخاب: اين چشمه در غرب سمنان و در 6 كيلومتری شمال غربی روستای لاسجرد واقع شده است. تلخاب شامل دو چشمه است كه محدوده‌ای استخری شكل را به وجود آورده كه طول آن 20 متر و عرض آن 12 متر است. آب اين چشمه تلخ و سرد است و مردم در فصل تابستان برای درمان سردرد، چشم درد، يرقان، كهر و رفع گرمای ‌بدن به آنجا می‌روند.

چشمه آب معدنی شورآب: آب اين چشمه از يک رشته قنات تشکیل شده است كه در شمال غربی شهر سرخه قرار دارد. مردم در فصل تابستان با پيمودن مسير 5 كيلومتری از شهر سرخه به مظهر (محل خروج) آب قنات شورآب می‌روند و در آن استحمام می‌كنند. اين آب دارای گوگرد فراوان است كه برای درمان بيماری‌های سردرد و چشم درد استفاده می‌شود و نمی‌توان مدت زيادی در آن ماند زيرا گازهای زيادی كه از آن متصاعد می‌شود، سرگيجه‌آور است.

چشمه امامزاده عبدالله: اين چشمه در قسمت شمالی روستای امامزاده عبدالله در شمال غربی شهر سمنان به فاصله 61 كيلومتری آن قرار دارد. 54 كيلومتر از اين جاده آسفالته و 7 كيلومتر آن خاكی است. تعداد 6 چشمه در دره اين روستا وجود دارد كه مجموعاً 70-60 ليتر در ثانيه آبدهی دارند. اين منطقه كوهستانی دارای آب و هوای سرد در زمستان و معتدل در تابستان است. آب چشمه‌ها پس از خروج در بستر رودخانه جاری می‌شود و كمتر مورد استفاده كشاورزی قرار می‌گيرد. در فصل تابستان به دلیل منظره دل‌انگيز و آب و هوای معتدل و مطبوع مسافران زیادی به این منطقه مراجعه می‌نمایند.

 
 

دریاچه مسیله: این دریاچه در جنوب غربی استان سمنان و در حدّفاصل استان‌های قم، اصفهان و سمنان واقع شده است. دریاچه مسیله به شکل مثلث و رأس آن به سمت شمال است. میزان آب این دریاچه فصلی در طول سال نوسان شدیدی دارد به طوری که در تابستان قسمت وسیعی از آن خشک می‌شود. قسمت شمال غربی این دریاچه به علت عمق بیشتر و وارد شدن مازاد آب رودهایی مانند جاجرود، کرج، قره‌چای و ... به آن، کمتر در معرض خشکی کامل قرار می‌گیرد و باتلاقی است. این دریاچه به نام‌های دیگری مانند دریاچه نمک و دریاچه قم نیز مشهور است.

دریاچه سد شیخ حسن جوری: این دریاچه در 6 کیلومتری شمال شرقی روستای فرومد واقع شده است. وجود دریاچه در محدوده کویری استان سمنان جایگاه گردشگری ویژه‌ای می‌تواند داشته باشد. وجود کوه سنگی که به شکل سر تمساح داخل آب شده است، جلوه ویژه‌ای دارد. امکان شنا و ماهیگیری در این دریاچه وجود دارد.

سد شهید شاهچراغی: در 12 کیلومتری شمال شهر دامغان و در کنار تنگه‌ای موسوم به بز پل و مجاور کوه چکل شیر، بر روی رودخانه چشمه علی بسته شده است. طرح ساختمان سد و انتقال آب رودخانه چشمه علی جهت آبیاری قسمتی از اراضی دشت جنوبی شهرستان و نیز کنترل و جلوگیری از سیلاب‌های شمالی دامغان و نیز در آینده تأمین کمبود آب آشامیدنی شهر دامغان است. این سد چند منظوره علاوه بر ویژگی‌های بالا، آب مورد نیاز حدود 1500 هکتار از اراضی دشت را که از نظر کشاورزی فوق‌العاده مستعد و حاصلخیز می‌باشد را نیز تنظیم می‌نماید. این سد از نوع شنی با هسته رسی می‌باشد که ارتفاع آن از کف رودخانه 57 متر، ظرفیت آبگیری آن 40 میلیون مترمکعب است. طول تاج آن 277 متر، ارتفاع آن از سطح دریا 1500 متر و طول مسیر آب پشت سد حدود 6 کیلومتر است.

     

دریاچه نمک دامغان: این دریاچه در جنوب شهر دامغان و نزدیکی روستای حسن‌آباد واقع است. این دریاچه نمک در 43 کیلومتری جاده آسفالته سمنان به اصفهان است و در طول مسیر روستاهای زیبایی از جمله ورکیان، کلا، صلح‌آباد، صیدآباد و امامزاده هفت‌تنان و … وجود دارند که در هر یک از آن‌ها قلعه‌ها‌ و یخچال‌های گلی بسیار زیبا وجود دارد.

       

 
 

آب و هوای استان سمنان، به طور کلی تحت تأثیر جریان‌های هوایی گرم و خشک دشت کویر قرار دارد ولی عواملی چون دوری از دریا، جهت و امتداد کوه‌ها، ارتفاع مکان و وزش بادها نیز در آب و هوای این استان مؤثر می‌باشند. در این استان سه نوع آب و هوا را می‌توان مشخص کرد:

* قسمت شمالی استان شامل شاهرود، دامغان، مهدی‌شهر (سنگسر) و شهمیرزاد دارای آب و هوای نسبتاً سرد و خشک در زمستان و معتدل در تابستان می‌باشد.

* قسمت جنوبی استان شامل گرمسار و جنوب شهرستان سمنان، آب و هوای کویری و نسبتاً گرم و خشک در تابستان و سرد و خشک در زمستان دارد.

* شمال شرقی استان سمنان (دشت میامی و حسین‌آباد کالپوش) دارای آب و هوای نسبتاً سرد و مرطوب در زمستان و معتدل و مرطوب در تابستان است.

ميانگين درجه حرارت سالانه شهر سمنان 17/8، شاهرود 14/1 و گرمسار 17/5 درجه سانتى‌گراد است. با توجه به اين ارقام، سردترين شهر شاهرود و سپس دامغان و گرم‌ترين شهر، سمنان و سپس گرمسار است. ميانگين حداکثر مطلق درجه حرارت در ماه‌هاى تير و مرداد که گرم‌ترين ماه‌هاى سال در استان سمنان است، به 25 درجه سانتى‌گراد و ميانگين حداقل درجه حرارت در ماه‌هاى دى و بهمن که سردترين ماه‌هاى سال استان است به 11- درجه سانتى‌گراد مى‌رسد. همچنين اختلاف حداکثر مطلق درجه حرارت بين گرم‌ترين و سردترين ماه‌هاى سال به 31 درجه سانتى‌گراد مى‌رسد.

در استان سمنان، نزولات جوى بسيار کم و غالباً به صورت باران و در فصول سرد سال می‌بارد که ميزان آن به طور متوسط به 145 ميلى‌‌متر در سال مى‌رسد. با توجه به اين که ميزان رطوبت نسبى با بارندگى نسبت مستقيم دارد، لذا ميزان رطوبت از غرب به شرق استان و از جنوب به شمال افزايش مى‌يابد. به طورى که درصد رطوبت نسبى در شاهرود 49 و در گرمسار 40 درصد است. شاهرود در ميان شهرستان‌هاى استان شاهرود با 161/1 ميلى‌‌متر بارش سالانه بيشترين و دامغان با 120/2 ميلى‌متر کمترين ميزان بارندگى را دارند. همچنین متوسط تعداد روزهای یخبندان در طول سال در حدود 48 روز می‌باشد.

 
 

بادهاى مهم استان عبارت‌اند از:

بادهاى غربى:‌ اين بادها معمولاً مرطوب‌اند و در ماه‌هاى سرد سال از غرب تا شمال غربى مى‌وزند.
بادهاى کويرى: اين بادها معمولاً از مناطق کويرى و بيشتر در ماه‌هاى گرم سال مى‌وزند و موجب افزايش درجه حرارت و خشکى هوا مى‌شوند.

 
 

با توجه به اشکال ناهمواری و تغییرات بارندگی، انواع پوشش گیاهی در نواحی مختلف استان سمنان دیده می‌شود. پوشش گیاهی استان سمنان از دو گروه جنگل‌ها و مراتع تشکیل شده‌اند.

جنگل‌های استان سمنان شامل گروه‌های زیر می‌باشند:

* جنگل‌های پهن برگ: این جنگل‌ها در حاشیه شمالی استان سمنان و ادامه جنگل‌های کوهستانی شمال کشور (هیرکانی) است که در مجاورت استان‌های مازندران و گلستان قرار دارند. فصل رویش نهال‌ها در این جنگل‌ها حدود 5 ماه در سال است که اکثر مواقع نهال‌های کوچک بر اثر چرای دام‌ها از بین می‌روند. جنگل‌های پهن برگ اغلب دارای گونه‌های درختی و درختچه‌های نسبتاً پراکنده مانند بلوط، مَمرز، راش، افرا و ... هستند.

* جنگل‌های سوزنی برگ: این جنگل‌ها در دامنه‌های جنوبی رشته کوه البرز قرار گرفته و گونه شاخص آن اُرس است. از گونه‌های دیگر این جنگل پیرو، مای مرز، زرشک، بادام وحشی را می‌توان نام برد. در بعضی از مناطق استان به علت چرای بی‌رویه دام تجدید حیات اُرس به خطر افتاده است.

* جنگل‌های کویری و بیابانی: این جنگل‌ها در نواحی مرکزی و جنوبی استان قرار گرفته‌اند. عمده‌ترین گونه‌های درختی و درختچه‌ای تشکیل دهنده این جنگل‌ها، گیاهان خشکی‌پسند و شورپسند مانند تاغ‌زارهای طبیعی، گز، پسته وحشی و بادام کوهی است.

    

 مراتع استان سمنان را می‌توان به دو دسته مراتع ییلاقی و مراتع قشلاقی تقسیم کرد.

مراتع ییلاقی: این مراتع در حاشیه شمالی استان واقع شده‌اند و از پوشش گیاهی مرغوب و متنوعی مانند گون، چوبک، دِرمَنه، آویشن و ... برخوردارند. با توجه به کوهستانی بودن این مناطق و نقش آن‌ها در حفاظت از خاک و استفاده از گیاهان دارویی، اهمیت ویژه‌ای دارند.

مراتع قشلاقی: این مراتع نسبتاً مرغوب، در حاشیه شمالی دشت کویر واقع شده‌اند. گونه‌های گیاهی این مراتع معمولاً گیاهان خشکی‌پسند و شورپسند مانند خارشتر، اسپند، گز و ... است.

مراتع استان از نظر درجه‌بندی پوشش گیاهی به 4 دسته تقسیم می‌شوند:

الف- مراتع درجه یک: این مراتع در نوار شمالی استان سمنان و دامنه‌های جنوبی البرز قرار دارند. این مراتع از گیاهان خوش خوراک و ریز و انواع گیاهان دارویی تشکیل شده است. از این مراتع در فصل تابستان استفاده می‌شود.

ب- مراتع درجه دو: این مراتع در ارتفاعات شمالی استان بین 1800 تا 2000 متر ارتفاع از سطح دریا واقع شده‌اند. این مراتع از گیاهان خوش خوراک و کوتاه قد و خاردار پوشیده شده‌اند و در تابستان مورد استفاده قرار می‌گیرند.

ج- مراتع درجه سه: این مراتع در حاشیه شمالی دشت کویر استان سمنان واقع شده‌اند. پوشش گیاهی این مراتع شامل تاغ، گز، قیچ، اسپند، خارشتر، شور، گون و درمنه می‌شود. از این مراتع در فصل زمستان استفاده می‌شود.

د- مراتع درجه چهار: این مراتع در جنوبی‌ترین بخش استان سمنان واقع شده‌اند. گیاهانی چون اسپند، خارشتر، گز شور و درمنه پوشش گیاهی این مراتع را تشکیل می‌دهند. از این مراتع در فصل زمستان استفاده می‌شود.

 
 

با توجه به تنوع آب و هوايى استان می‌توان انواع حيوانات وحشى كمياب، پرندگان، خزندگان و پستانداران را به صورت پراكنده در قسمت‌هاى شمالى (كوهستانى) و قسمت‌هاى ميانى (دشتى) و قسمت‌هاى جنوبى (كويرى) مشاهده نمود. گونه‌های مختلف جانورى اعم از پرندگان، پستانداران، خزندگان و آبزيان كه در سطح استان مشاهده می‌شوند، عبارتند از كل، بز، ميش، گورخر، يوزپلنگ، پلنگ، آهو، جبير، شوكا، مرال (گاوكوهى)، خرس، سمور، موش خرما، گربه وحشى، گرگ، روباه، كفتار، خوک وحشى، خرگوش، تشى، گوركن، كركس، باز، عقاب، شاهين، دليجه، حواصيل، تيهو، مرغابى، غاز، آنقوت، باقرقره، لک‌لک، جوجه‌خور، ساركپه، نوک‌دراز، ابيا، توكا، فاخته، بلدرچين، داركوب، كاكلى، قمرى، چنگر، ماهى قزل‌آلا، ماهى سياه، و ... .

از گونه‌های جانورى فوق كه در سطح استان مشاهده گردیده‌اند كل، بز، ميش، قوچ، پلنگ، خرس قهوه‌ای، خوک وحشى، كبک، تيهو، عقاب، كركس و ... در مناطق كوهستانى استان (نوار ميانى) و مقدارى نيز نظير گورخر يا جبير، يوزپلنگ و خزندگان در مناطق جنوبى و كويرى استان كه محيط‌هاى مناسبى جهت زيست آن‌ها می‌باشند، ادامه حيات می‌دهند.

از میان گونه‌های جانوری این استان، يوزپلنگ آسيايی، گورخر ايرانی، گربه شنی، گربه پالاس،  روباه شنی، عقاب طلایی، هوبره و وزغ كويری، از جمله گونه‌های در خطر انقراض می‌باشند كه در زيستگاه‌های استان سمنان زندگی می‌کنند.

          

مناطق حفاظت شده استان سمنان

در استان سمنان 3 منطقه حفاظت شده و 3 منطقه شکار ممنوع وجود دارند كه در اين مناطق از لحاظ ضرورت حفظ و تكثير نسل جانوران وحشى با حفظ و احيای رستنی‌ها و وضع طبيعى آن‌ها داراى اهميت خاصى بوده و تحت حفاظت قرار گرفته‌اند.

پارک ملی کویر مرکزی: این منطقه در جنوب شهرستان گرمسار واقع شده و بزرگ‌ترین پارک ملی کشور می‌باشد. پارک ملی و منطقه حفاظت شده كوير مركزی در غرب كوير مركزی ايران و شرق درياچه نمک و قم‌رود در استان قم، پيشوا و دهستان ارادان و قشلاق بزرگ گرمسار و شمال دهستان ابوزيد آباد كاشان قرار دارد و در محدوده استان‌های تهران، قم، سمنان و اصفهان واقع شده است و دارای اقليم خشک و بيابانی است و بيشتر بارندگی آن از آبان تا ارديبهشت ماه می‌باشد. میانگین بارش ساليانه در این منطقه 150 ميلی‌متر است و معمولاً گرمای شديدی از اوايل خرداد تا پايان مهر در منطقه ادامه دارد. این منطقه از لحاظ تنوع گونه‌های جانوری و گیاهی از مراکز عمده مطالعات زیستی کشور محسوب می‌شود. اين منطقه در سال 1343 توسط كانون شكار ايران با مساحت 609 هزار و 438 هكتار به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام شد و در سال 1355 به پارک ملی تبديل شد و در سال 1357 شورای عالی محيط زيست با آزاد اعلام كردن قسمت‌های جنوبی، آبريزهای كوه سرخ و آبريزهای جنوبی كوه سفيدآب را جزو پارک ملی اعلام كرد و مساحت پارک به 670 هزار هكتار رسيد. در سال 1361 با توجه به شرايط اقتصادی، اجتماعی و امكانات و توانايی‌های حفاظتی، به دو قسمت پارک ملی به وسعت 420 هزار هكتار شامل منطقه سياه كوه، نخجير، سفيدآب و كليه ارتفاعات و تپه ماهورها و دشت‌های مجاور آن و منطقه حفاظت شده كوير به مساحت 250 هزار هكتار شامل دشت‌های مكوش، سياه پرده، پرده زرد و ارتفاعات دوازده امام و نره خركوه تقسيم شد و اکنون تحت مديريت اداره كل حفاظت محيط زيست استان سمنان قرار دارد.

        

منطقه حفاظت شده خوش ييلاق: منطقه حفاظت شده خوش ییلاق در شمال شرقی شهرستان شاهرود قرار گرفته و  به دو بخش دشتی و کوهستانی تقسیم می‌شود. از آنجایی که این منطقه بین کویر و جنگل‌های پهن برگ خزری قرار دارد، از تنوع زیستی بالایی برخوردار بوده و هریک از این بخش‌ها دارای تنوع پوشش گیاهی و حیات وحش ویژه‌ای است. حیوانات این منطقه عبارتند از آهو، مارال، گورخر، یوزپلنگ، گربه وحشی، قاراک، خر، روباه، گرگ، خرگوش، ایبا، هوبره، قرقاول، تیهو و کبک.

منطقه حفاظت شده پرور:  منطقه حفاظت شده پرور در شمالی‌ترین نقطه استان سمنان و مرز این استان با استان مازندران واقع است و دارای سیمای جذاب طبیعی و جلوه‌های زیبایی از شاهکارهای خلقت است. کوه‌های بلند و صخره‌های پوشیده از درختان، جنگل‌های انبوه، دره‌های سرسبز و چشمه‌های شیرین، رودها و جویبارهای دائمی که در جای جای وجود دارد، وجود حیات وحش و رؤیت آن‌ها از جاده و به لحاظ برخورداری از امکانات اقامتی، منطقه را به یکی از قطب‌های گردشگری استان تبدیل نموده است.

منطقه حفاظت شده خوارتوران: منطقه حفاظت شده خوارتوران در قسمت جنوب شرقی شهرستان شاهرود قرار گرفته و از نظر وسعت می‌توان آن را بزرگ‌ترین منطقه حفاظت شده ایران نامید. مساحت آن بیش از 1 میلیون هکتار است و به دلیل تنوع پوشش گیاهی و زندگی جانوری، به «افریقای ایران» نیز مشهور است. حیوانات عمده منطقه عبارتند از خرگوش، کبک، تیهو، هوبره، تشی، باقرقره، شغال، پلنگ، گرگ و ... . اهميت اين منطقه به دليل وجود نوعى گورخر معروف به «گورخر ايرانى» است كه چه از نظر تعداد و چه از نظر نوع گونه، در ايران منحصر به فرد مى‏باشد و همان طور که از نام آن مشخص است، فقط در ایران یافت می‌شود. منطقه حفاظت شده خوارتوران در ضلع جنوبی جاده تهران- مشهد و در شمال شرقی کویر مرکزی ایران واقع می‌باشد. یکی دیگر از جاذبه‌های این منطقه محصولات زراعی، دامی و غذاهای محلی آن می‌باشد. دهستان‌های فرومد (شهرستان میامی) و خوارتوران (بخش بیارجمند شهرستان شاهرود)، مناطق اصلی کشت فلفل در کشور می‌باشند. میزان تولید فلفل در شهرستان‌های شاهرود و میامی که به دلیل مرغوبیت، قابلیت صدور به خارج از کشور را دارد، حدود 80 درصد نیاز کشور است.

   

    

 

منطقه شكار ممنوع خُنار: این منطقه بین شمال غربی شهرستان سمنان و شمال شرقی شهرستان گرمسار واقع شده است و از تنوع گونه‌های گیاهی و جانوری قابل توجهی برخوردار است.

منطقه شكار ممنوع سفيدكوه آرسک: این منطقه در محدوده سفیدکوه آرسک در جنوب رشته کوه البرز و شمال منطقه دشتی دامغان واقع شده است. با توجه به شرایط آب و هوایی، پوشش گیاهی منطقه از تنوع نسبتاً خوبی برخوردار است. از آنجایی که این منطقه بخش‌های دشتی و کوهستانی دارد، زیستگاه مناسبی برای گونه‌های مختلف جانوری است.

منطقه شكار ممنوع تپال: این منطقه در حاشیه شمال غربی شهر شاهرود واقع شده است. دره‌های طولانی و عمیق، صخره‌های بلند و ارتفاعات ممتد و به هم پیوسته از جذابیت‌های آن است. قله بلند یخدان با ارتفاع 2900 مترو دره‌های افسانه‌ای خانه سوخته و خانه سید ابهتی، از آن جمله است. اهمیت این منطقه در زیست بوم گونه‌های حیات وحش می‌باشد بر این اساس از گذشته تا کنون به عنوان شکارگاهی معروف شناخته می‌شود. زیبایی سنگ‌ها، صخره‌ها و فرم زمین‌شناسی منطقه، وجود چندین قلاده پلنگ، پرندگان کمیاب، کبک دری، گله‌های قوچ و میش، کل و بز، این کوهستان را به ذخیره‌گاه بسیار پرارزشی تبدیل نموده است.

 
 

مهم‌ترین اقوام ساکن در استان سمنان علاوه بر فارس‌ها، ترک‌ها (گروه‌های ایلی اصانلو، پازوکی، نفر، باصری، قشقایی و ...)، عرب‌ها (عرب عامری، عرب معصومی، عرب سرهنگی، عرب درازی، کتی، سیدهای طباطبایی و ...)، طبری‌ها (الیکایی یا علی‌کایی)، لرها (هداوند)، کردها و گیلک‌ها می‌باشند.

از میان اقوام مستقر در استان سمنان، سنگسری‌ها، پروری‌ها و افتری‌ها و نمونه‌هایی از این قبیل، اقوام بومی استان می‌باشند که از گذشته‌های دور (قبل از اسلام) به این سرزمین آمده و در آن ساکن شده‌اند. گروهی دیگر همچون ایل‌ها و طوایف الیکایی، اصانلو، هداوند، عرب درازی و کتی گروه‌هایی هستند که در زمان فرمانروایی حکام و سلاطین به منظور ایجاد سدی برای شرق و نواحی جنوب کشور از تجاوزات مکرر سواران ترکمن، به این ناحیه کوچ داده شده‌اند.

براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390 جمعیت این استان 631218 نفر بوده و جالب توجه این که این استان پهناور، کمتر از یک درصد جمعیت کشور را در خود جای داده است. جمعیت شهرستان‌های استان براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1390 به شرح زیر می‌باشد:

نام شهرستان

جمعیت شهری

جمعیت روستایی

جمعیت غیرساکن

دامغان

64946

21962

ـــ

سمنان

163391

18869

ـــ

شاهرود

165702

73128

ـــ

گرمسار

58606

22718

ـــ

مهدی‌شهر

33700

8196

ـــ

 

 
 

به دلیل این که مردم استان سمنان به گویش‌های مختلفی سخن می‌گویند، این استان به جزیره لهجه‌ها معروف است. زبان رسمی مردم استان سمنان مانند همه ایرانیان فارسی دری (پهلوی) است اما به لحاظ گستردگی و تحولات عوامل جغرافیایی، تاریخی و فرهنگی، از تعدد و تنوع گویش‌ها و لهجه‌های خاصی برخوردار است. گویش سمنانی مرتبط با زبان‌های ماد و پارت است. گویش سمنانی و لهجه‌های اطراف به 5 دسته تقسیم می‌شوند که عبارتند از سمنانی، سنگسری، شهمیرزادی، لاسجردی و سرخه‌ای که در این میان گویش سمنانی از همه قدیمی‌تر است و شناخت اصول و قواعد و نیز تهیه دستور صرف و نحو کامل، دقیق و صحیح آن کار بسیار دشواری است. گویش سمنانی یکی از دسته زبان‌های ایرانی غربی است که در ادوار باستان در بخش شمال غربی ایران رواج یافته و هم اکنون نیز در بین مردم شهر سمنان رایج است. این گویش به سبب پیشینه تاریخی، قواعد دستوری ویژه و نفوذناپذیری در طول قرون گذشته از دیرباز در کانون توجه برخی پژوهشگران و زبان‌شناسان بوده است. این گویش چنان با سایر گویش‌های ایرانی تفاوت دارد که شاید بتوان بدون تحصیل و اطلاع قبلی تمام گویش‌های ایرانی مانند مازندرانی، یزدی، اصفهانی و ... را متوجه شد اما وقتی اهل سمنان به زبان خود سخن می‌گوید، مطلقاً از آن چیزی دریافت نمی‌شود.

از آنجا که تلفظ کلمات در هر محله از شهر سمنان متفاوت می‌باشد، بنابراین تلفظ اهالی محله اسفنجان سمنان بنا به قدمت دیرینه آن محله، پایه کار آوانوشت اصطلاحات و مثل‌ها بین محققین قرار گرفته است که تفاوت‌های تلفظی واژه‌ها ناشی از تفاوت آوایی میان محله‌هاست.

در شاهرود بومیان اصیل علاوه بر زبان فارسی، به گویش شاهرودی نیز سخن می‌گویند. گویش‌های دیگر شهرستان شاهرود مربوط به گروه‌های انسانی مهاجر است. مهاجران آذری و ترک‌های منطقه کالپوش و روستای اَبر، به زبان ترکی سخن می‌گویند. بلوچ‌های منطقه کالپوش و کردهای منطقه پل ابریشم نیز به گویش بلوچی، کردی و بجنوردی صحبت می‌کنند ولی به زبان فارسی آشنایی کامل دارند. عرب‌های مهاجر خوزستان و کردهای مهاجر عراقی نیز از زبان مادری خود در جمع خانواده بهره می‌برند. آن دسته از مهاجران عرب که در سده‌های قبل به منطقه کوچ کرده‌اند، امروزه همگی تنها به زبان فارسی سخن می‌گویند. بنابراین در هر یک از مناطق، اهالی زبان فارسی را به لهجه محلی خاص خود بیان می‌کنند. بر این اساس لهجه‌های مردمان نقاطی مانند شهر کلاته خیج، مجن، بسطام، میامی، فرومد، طرود، بیارجمند، خوارتوران و ...، به راحتی قابل تشخیص است.

زبان مردم شهرستان دامغان نیز گونه‌ای از زبان اصیل فارسی است که با لهجه خراسانی پیوستگی دارد. این گویش در تمامی مناطق این شهرستان یکسان تکلم نمی‌شود. در مناطق شمالی شهرستان دامغان (به جز شهر دیباج)، به دلیل همجواری با استان مازندران با اندک تفاوت، مردم به لهجه مازندرانی سخن می‌گویند. روستاهای جنوبی حاشیه کویر (به جز روستای کوه زر)، تحت تأثیر مناطق مرکزی ایران بوده و به فراوانی لغات و واژه‌های آن مناطق را در تکلم آنان می‌توان دید. زبان روستاهای شرقی دامغان به گویش شاهرودی نزدیک است.

زبان و لهجه محلی متداول در بین گرمساری‌ها لهجه رازی است که با اندکی تفاوت، اهالی نواحی اطراف تهران، ری، شمیران و ورامین نیز به آن صحبت می‌کنند اما ساکنان شهرها و روستاهای مناطق کوهستانی البرز با لهجه‌ای آمیخته از لهجه‌های رازی و مازندرانی سخن می‌گویند. از زبان‌های محلی دیگر شهرستان گرمسار می‌توان به مواردی چون ترکی که اقوام اصانلو و پاژوک با آن صحبت می‌کنند. زبان اصانلو شبیه ترکی زنجانی و زبان اقوام پازوکی شبیه ترکی آذربایجانی است. اقوام الیکایی نیز به زبان محلی مخصوص خود تکلم می‌کنند.

زبان سنگسری نیز عضوی از شاخه زبان‌های شمال غربی ایران است که خود شاخه‌ای از زبان‌های هند و ایرانی است. دکتر معین معتقد است که لهجه سنگسری رابطه نزدیکی با لهجه لاسجردی دارد. اهالی این منطقه زبان فارسی را نیز به خوبی تکلم می‌کنند ولی در بین خود ترجیح می‌دهند که با لهجه سنگسری صحبت کنند. لهجه مردم شهر درجزین نیز بیشتر با زبان سنگسری قرابت دارد. در نواحی شمالی شهرستان مهدی‌شهر مناطقی چون شهمیرزاد و روستاهای این بخش مانند (فولاد محله، چاشم و ...)، به دلیل مجاورت به استان مازندران با اندک تغییری به لهجه مازندرانی سخن می‌گویند.

 
 

مطالعه اسناد و مدارک تاريخى درمى‏يابيم كه ساكنين قومس چون ساير ايرانيان، قبل از رواج اسلام، پيرو آيين زرتشت بوده‏اند و در حفظ و صيانت از آن به عنوان آيين به ارث رسيده از نياكانشان، ثابت قدم بوده‏اند. پس از فتح شهر رى توسط مسلمانان در سال‌هاى 20 تا 25 هجرى قمری (ظاهراً معتبرترين تاريخ سال 22 هجرى قمری است)، مسلمانان رهسپار شمال شرق كشور شدند و در مسير خود به سرزمين كومش (قومس) كه شامل ناحيه وسيعى به همين نام و شهرهاى سمنان، دامغان و بسطام از آبادى‏هاى معروف آن به شمار مى‏رفت، رسيدند. بلاذرى فتح رى و قومس را در عهد عُمر گزارش نموده، طبرى سال 22 هجرى قمری را سال فتح دامغان ذكر مى‏كند و بنا به رواياتى نيز سال 30 هجرى (زمان خلافت عثمان)، زمان تصرف قومس توسط عبدالله بن عامر كريز ذكر شده است.

در حال حاضر اكثر قريب به اتفاق جمعیت استان سمنان مسلمان و پيرو مذهب شيعه اثنى عشرى هستند. همچنین درصد کمی از اقلیت‌های دینی چون زرتشتی و مسیحی نیز در استان سمنان وجود دارند.

عده‏اى از عراقى‏هایی كه قبل از پيروزى انقلاب اسلامى از کشور خود رانده شده بودند و در شهرستان شاهرود سكونت يافتند، شافعى مذهب می‌باشند.

 
 

پوشاک مردم استان سمنان به نحوی با وضعيت آب و هوايی منطقه ارتباط دارد. امروزه مردم استان سمنان کمتر از لباس‌های محلی استفاده کرده و لباس‌های معمول روز که در همه مناطق ايران مورد استفاده است، در اين خطّه از کشور نيز رواج دارد. لباس‌های معمول اغلب زنان و مردان اين استان همان کت و شلوار و پيراهن برای مردان و چادر، مانتو، شلوار و پيراهن برای زنان است. در شهرهای کوچک و دهستان‌های استان سمنان لباس‌های محلی به صورت زیر است

پوشاک محلی مردان: شامل سرپوش مردانه، تن پوش تابستانی مردانه، تن پوش زمستانی مردانه و پاپوش مردانه، کت چُقا، شلوار کمری، گيوه.

پوشاک محلی زنان: شامل چارقد (که طرح و جنس و رنگ و اندازه آن در مناطق مختلف فرق می‌کند)، پيراهن کمر چين‌دار (که اصطلاحاً به آن شوی می‌گويند)، شليته، تنبان، جليقه، اُرسی، چادر محلی و پاپوش زنانه (که بسته به فصل گرم يا سرد متفاوت است).

 
 

کشاورزی: استان سمنان به دلیل موقعیت جغرافیایی، اقلیم بیابانی و نیمه بیابانی و محدودیت‌های آب و خاک، از موقعیت کشاورزی مطلوبی برخوردار نیست. تنها 2 درصد از کل مساحت استان زیر کشت آبی و دیم است. محصولات کشاورزی استان سمنان به ترتیب زیر کشت شامل غلات، صیفی‌جات، سیب‌زمینی و فلفل می‌باشد. از بین محصولات اصلی، بیشترین سطح کشت مربوط به گندم می‌باشد که میزان آن در شهرستان‌های استان متفاوت است. شهرستان شاهرود بیشترین سهم تولید را دارا می‌باشد. محصولات جالیزی به دلیل بالا بودن میزان عملکرد آن، مورد توجه کشاورزان بوده و مهم‌ترین آن‌ها خربزه ایوانکی، گرمسار، سرخه و میامی می‌باشد. سیب‌زمینی یکی از صادرات مهم کشاورزی استان را تشکیل می‌دهد که در میان شهرستان‌های استان سمنان، شاهرود بالاترین سهم را در تولید این محصول دارد.

     

گیاهان صنعتی استان عبارتند از پنبه، چغندرقند، تنباکو که در میان این محصولات بیشترین کشت مربوط به پنبه و در میان شهرستان‌های استان، شهرستان سمنان در مرتبه نخست قرار گرفته است. چغندرقند فقط در شهرستان‌های شاهرود و دامغان کشت می‌شود و بیشترین سهم مربوط به شهرستان شاهرود می‌باشد. آفتابگردان از دیگر محصولات مهم این استان است. این محصول بیشتر در شهرستان شاهرود در منطقه کالپوش (نردین) به صورت دیم کاشته می‌شود.

      

علاوه بر محصولات فوق، پرورش و کشت درختان میوه نیز در استان رایج است از جمله آن انگور در شهرستان شاهرود و دامغان، انار در شهرستان سمنان و گرمسار، سیب درختی در شاهرود و پسته در دامغان می‌باشند. همچنین محصولات باغی چون گیلاس، زردآلو، آلبالو، گلابی و گردو در شاهرود و شهمیرزاد سمنان تولید می‌گردد. پسته دامغان علاوه بر مناطق کوهستانی، در کلیه نواحی شهرستان به عمل می‌آید. علت کاشت پسته در این منطقه نخست به دلیل ویژگی‌های آب و هوایی دامغان است که برای رشد آن بسیار مساعد است، دوم کم‌آبی که موجب توسعه کشت آن گردیده است زیرا این درخت احتیاج کمتری به آبیاری دارد. آب و هوا و نوع خاک دامغان بهترین شرایط را برای پرورش پسته به وجود آورده به ویژه در منطقه برم انواع پسته عبارتند از خنجری، بقالی، تجارتی و شاه‌پسند.

      

دامداری: دامداری یکی از ارکان مهم اقتصادی استان سمنان است. پرورش گوسفند در این استان نه تنها در اقتصاد منطقه، بلکه در اقتصاد کشور نقش عمده‌ای دارد. با وجود این که این استان در حاشیه کویر قرار گرفته و دارای اقلیم سخت و نامساعد می‌باشد، ولی دامداری از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. شهرستان شاهرود و مهدی‌شهر (سنگسر) سمنان از نقاط مهم دامداری استان بوده و اهالی آن‌ها در پرورش و تربیت گوسفند نقش اساسی به عهده دارند. علاوه بر پرورش گوسفند، پرورش بز، گاو و شتر نیز در استان سمنان صورت می‌گیرد. پرورش طیور نیز یکی از منابع اقتصادی خانواده‌ها در استان سمنان محسوب می‌گردد.

صنایع کارخانه‌ای: استان سمنان به دلیل نزدیکی با استان تهران، دارا بودن شبکه ارتباطی پیشرفته و راه‌آهن با استان‌های تهران، خراسان رضوی، مازندران و جنوب کشور، در بخش صنعت از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است. هم اکنون در استان سمنان 11 شهرک صنعتی در شهرهای سمنان، دامغان، شاهرود، گرمسار، ايوانكی، شهميرزاد، مهديشهر، سرخه، آرادان مشغول به فعالیت می‌باشند. شهرک‌های تخصصی گچ عبدل‌آباد و افتر نیز از دیگر مراکز صنعتی استان می‌باشند.

صنایع دستی: این استان یکی از مراکز مهم فعال در بخش صنایع دستی محسوب می‌شود. جاجیم، چادرشب، پلاس و چوقا، چاپ قلمکار، سرامیک، سفال، قالی، گلیم و نمد از جمله انواع صنایع دستی موجود در این استان می‌باشند. صابون‌پزی نیز از فنون سنتی رايج در شهرستان شاهرود است که قدمت آن به يکصد سال قبل باز می‌گردد.

     

     

معادن استان سمنان

با توجه به وضعیت زمین‌شناسی منطقه، این استان از نظر تنوع مواد معدنی یکی از غنی‌ترین مناطق کشور به شمار می‌آید. معادن فعال در این منطقه عبارتند از زغال سنگ، کرومیت، گچ، نمک، سیلیس، سولفات دو سود، دولومیت، پتاس، خاک‌های صنعتی، مس، سرب، روی، بوکسیت، منگنز، گوگرد، فسفات.

 

 
 

«گردآوری شده توسط دپارتمان پژوهش جغرافیایی گروه صنعتی  پاکمن »

1- شناسنامه آثار تاریخی کومش، استان سمنان: عبدالرفیع حقیقت (رفیع)، انتشارات کومش

2- http://portal.ostan-sm.ir

3- http://semnan.frw.org.ir

4- http://www.iran.ir

5- http://www.tazirat.gov.ir

6- http://sm.mefa.ir

7- http://www.iransetarehgasht.com

8- http://www.amar.org.ir

9- http://www.irandeserts.com

10- http://www.iran.ir

11- http://baronebarg.blogfa.com

12- http://af.samta.ir

13- http://golshn12.blogfa.com

14- http://www.dadsemnan.ir

15- http://www.hamshahrionline.ir

16- http://www.yjc.ir

17- http://www.makanbin.com

18- http://www.artsemnan.blogfa.com

19- http://www.ichto.ir

20- http://bhardrbhar.tebyan.net

21- http://chemaka.blogfa.com

22- http://www.parsianforum.com

23- http://iranchto.ir

24- http://isna.ir

25- http://www.boursy.com

26- http://chap.sch.ir

منابع عکس‌ها

www.iran.ir

http://www.anobanini.ir

www.arw.ir

http://www.hamshahrionline.ir

www.makanbin.com

www.dadsemnan.ir

http://www.persiacities.com

http://vefagh.co.ir

http://boro.niazerooz.com

http://irna.ir

http://www.tabnak.ir

http://www.irandeserts.com

www.iran-stu.com

http://www.deserttortoise.org

http://www.iranparto.com

http://philoadventure.com

http://www.tarikhaneh.com

www.chtn.ir

http://jtiran.persiangig.com

www.shahinekohestan.com

http://vista.ir

http://zoomnews.ir

http://iren.ir

www.kermanzamin.com

www.ahestan.ir

www.1mohammad.com

www.isna.ir

www.semnan.irna.ir

http://www.khiyalinegari.blogfa.com

www.javanonline.ir

www.rasekhoon.net

http://www.bartarinha.ir

مجله علمی ویکی پی جی

 
 
نظرات درباره این مطلب
 
 
نام
پست الکترونیک
نظر
 
CAPTCHA Image
Reload Image
 
خدیجه ایراجیان
سلام لطفا ریشه زبان سرخه ای را برایمان روشن کنید .زیر شاخه کدام دسته از زبان ها می با شد .در صورت امکان کامل توضیح دهید.
<<پاسخ به این نظر
20:54 10 اسفند 92
plus  0  
min   0
مطالب مرتبط