پرسلان

پرسلان

تعداد بازدید: 7472
کد مطلب: 12969
تاریخ انتشار: 15:19 18 مهر 1391

پرسلان

 
 

برای بررسی پرسلان (Porcelain) باید ابتدا به معرفی واژه های پرسلان و چینی پرداخته شود. به طور کلی کلمه چینی در زبان فارسی سابقا به معنی کلیه ظروف صادر شده از کشور چین به کار می‌ رفته است. کلمه China در انگلیسی نیز کم و بیش به همین مفهوم اشاره داشته است. در زبان انگلیسی این کلمه مخفف China Ware است که به کلیه ظروفی که از کشور چین و دیگر کشور های شرقی مثل ایران به اروپا صادر می شده، اطلاق می گردیده است. ایران در دوره صفویه در خلال قرن هفده و هجده میلادی، خود تولید کننده و صادر کننده ظروف چینی به اروپا بوده است.

کلمه پرسلان نیز از کلمه ایتالیایی Porcella گرفته شده است. پرسلا نام یک نوع حلزون در دریای مدیترانه است که صدف آن سفید و نیمه‌ شفاف است. مارکو پولو در قرن سیزدهم برای اولین بار از این کلمه جهت نامیدن ظروف چینی استفاده نمود. حال باید دید که امروزه از نظر صنعت سرامیک جهان، تعریف چینی و پرسلان چیست و آیا به طور کلی تفاوتی بین پرسلان و چینی وجود دارد یا خیر؟ در آمریکا اصولا چینی و پرسلان با یکدیگر تفاوت داشته و برحسب موارد مصرف آن‌ ها تعرف می‌ گردند. بر اساس ASTM چینی فراورده سرامیک زجاجی (متراکم) و سفید اعم از لعابدار و بدون لعابی است که برای مصارف غیرفنی مورد استفاده قرار می‌گیرد (برای مثال ظروف غذاخوری و غیره). در حالی که طبق تعریف رسمی رایج در آمریکا پرسلان فرآورده سرامیک زجاجی (متراکم) و سفید، اعم از لعاب‌ دار و بدون لعابی است که برای مصارف تکنیکی کاربرد دارد (برای مثال پرسلان الکتریکی، پرسلان شیمیایی و غیره).

  پرسلان، چینی، porcelain
پرسلان، چینی$porcelain  

در بریتانیا بر اساس تعاریف فنی (1964 Dodd) کلمه پرسلان به معنی بدنه‌ های پرسلان سخت و یا Hard Porcelain است. در حالی که چینی یا China به معنی و مخفف Bone China یا چینی استخوانی است.

در دیگر کشور های اروپایی این دو کلمه به یک معنی و مترادف یکدیگر به کار می‌ رود. در ایران نیز معمولا این دو کلمه مفهوم واحدی داشته و به یک معنی به کار می‌ روند. در اینجا لازم است به یک نکته دیگر اشاره شود و آن نیمه‌ شفاف بودن (Translucency) چینی‌ ها و یا پرسلان‌ ها است. اگر چه بسیاری از انواع پرسلان‌ ها و یا چینی‌ ها نیمه‌ شفاف هستند ولی این خاصیت ضرورتا و حتما جزو خصوصیات این فرآورده‌ ها نیست. چرا که بعضی از انواع چینی‌ ها یا پرسلان‌ ها به عنوان مثال چینی نیمه‌ زجاجی و زجاجی در بسیاری موارد نیمه‌ شفاف نیستند.

 
 

چینی زجاجی و نیمه زجاجی (Vitreous and Semi Vitreous China) مانند تمامی چینی‌ ها سفید و متراکم بوده و در مواردی چنانچه قطر بدنه نازک باشد نیمه‌ شفاف نیز هستند. اصولا چینی‌ های نیمه‌ زجاجی و زجاجی، ارتن ور فلدسپاتی تکامل یافته هستند بدین معنی که چنانچه در ارتن‌ ور فلدسپاتی مقدار گداز آور و یا درجه حرارت افزایش یابد، چینی‌ های زجاجی و نیمه‌ زجاجی به وجود می‌ آید. به طور کلی تکامل چینی‌ های نیمه‌ زجاجی و زجاجی در آمریکا صورت گرفته و این فرآورده‌ ها در آنجا بیشتر از هر کشور دیگری رایج شدند. در انگلستان قسمت اعظم ظروف و سرویس‌ های غذا خوری از جنس ارتن‌ ور فلدسپاتی هستند و در آمریکا نیز اکثرا، چینی‌ های نیمه‌ زجاجی و زجاجی بدنه سرویس‌ های غذاخوری را تشکیل می‌ دهند.

چینی نیمه‌ زجاجی تا حدودی متخلخل بوده ولی چینی زجاجی تقریبا متراکم است (در عمل حدود صفر تا یک درصد تخلخل دارد) با این همه استحکام این فراورده‌ها حتی در مقایسه با پرسلان‌های سخت نیز بسیار بیشتر است. فرمول این نوع بدنه‌ ها به طور کلی تقریبا همان فرمول ارتن‌ ور های فلدسپاتی بوده و متوسط آن به صورت زیر است:

درصد % ماده اولیه
48

کانی‌ های رسی

37

کوارتز

15

فلدسپات

  پرسلان، چینی، pocelain

تهیه این نوع فرآورده‌ها نیز مانند ارتن‌ ور فلدسپاتی است ابتدا بدنه در درجه حرارت بالا حدود 1100 تا 1250 درجه سانتی گراد پخته شده و سپس لعاب در درجه حرارت پایین‌تر حدود 950 تا 1100 درجه سانتی گراد ذوب می‌ گردد. لعاب این فرآورده‌ ها نیز مشابه لعاب ارتن‌ ور ها بوده و یا کمی نقطه ذوب بالاتری دارد.

 
 

پرسلان نرم سفید، متراکم و کم و بیش نیمه‌ شفاف است. صفت نرم برای این نوع پرسلان‌ ها به علت درجه حرارت پایین‌ تر پخت نهایی آن‌ ها به نسبت پرسلان سخت است. بدنه این نوع فرآورده‌ ها ابتدا در 900 درجه سانتی گراد مرحله پخت اولیه خود را می‌ گذراند و سپس ذوب لعاب و پخت نهایی بدنه در حدود 1250 تا 1350 درجه سانتی گراد انجام می‌ شود. اصولا در بدنه پرسلان‌ های نرم به نسبت پرسلان‌ های سخت مقدار گداز آور بیشتری وجود دارد و این به معنی مقدار رس کمتر و نهایتا تولید مشکل‌ تر پرسلان‌ های نرم به نسبت پرسلان‌ های سخت است.

بیان انواع بدنه‌ های پرسلان‌ های نرم بدون اشاره مختصر به تاریخ تکامل آن‌ ها امکان‌پذیر نخواهد بود:

اروپایی‌ ها مدت‌ ها تلاش نمودند تا پرسلان‌ های شرقی را تقلید نمایند. اولین اقدام موفق آن‌ ها در قرن شانزدهم در ایتالیا بود. فرانچسکو مدیسی (Francesco Medici) از فلورانس اولین شخصی بود که توانست پرسلان را در دنیای غرب بسازد. این پرسلان که از انواع پرسلان‌ های فریتی بود بعد ها به پرسلان مدیسی مشهور شد. پرسلان‌ های فریتی در حقیقت به مقدار زیادی از فریت‌ ها تشکیل شده و دارای مقدار بسیار کمی رس هستند. این نوع از پرسلان‌ های نرم علی‌ رغم این که با روش‌ های سرامیک شکل می‌ گیرند، در حقیقت ترکیبی از شیشه و سرامیک ها هستند. بعد ها در نیمه دوم قرن هفدهم پرسلان فریتی در انگلستان و فرانسه نیز ساخته شد. در قرون بعد ساخت این نوع از پرسلان‌ های نرم به دلیل مقدار بسیار کم رس در آن‌ ها و نیز پخت مشکلشان (تغییر شکل زیاد در کوره) منسوخ گردید. به طور خلاصه در انگلستان چینی استخوانی و در بقیه اروپا پرسلان سخت در رقابت با پرسلان فریتی توانستند این نوع پرسلان را از صحنه خارج کنند. امروزه پرسلان فریتی فقط در ایرلند شمالی در شهری به نام بلیک (Belleek) و با نام چینی بلیک و یا Belleek China و نیز در آمریکا به صورت نوعی از American Fine China ساخته می‌ شود.

  بلیک، Bellek
چینی پریان، Parian china  

اصولا ساخت این نوع پرسلان در ایران به نسبت اروپا سابقه بسیار بیشتری دارد. پرسلان‌ های فریتی از قرن یازدهم میلادی (قرن پنجم هجری- دوره سلجوقی) در ایران تولید می‌ شده‌ اند و تا اواخر دوران قاجار نیز ساخت آن‌ ها رایج بوده است. ولی دوران طلایی آن‌ ها در زمان سلجوقیان و نیز صفویان بوده است. در قرن هجدهم میلادی از مواد جدیدی در صنعت سرامیک آن روز جهت ساخت نوعی از پرسلان نرم استفاده شد. این ماده جدید چیزی بود که امروزه به آن تالک و یا استاتیت می‌ گویند و در آن دوران با نام سنگ صابون معروف بود. استفاده از MgO به عنوان ماده گداز آور جهت ساخت پرسلان‌ های نرم باعث ایجاد نوع دیگری از بدنه‌ های پرسلان نرم یعنی پرسلان منیزیتی گردید.

از دیگر انواع پرسلان‌ های نرم باید از پرسلان زگر و پرسلان ژاپنی نام برد. پرسلان زگر در قرن اول به وسیله دانشمند مشهور هرمان زگر (H.Seger) ساخته شد. پرسلان‌ هایی با مقدار زیادی فلدسپات و یا High Feldspar Porcelain از انواع دیگر پرسلان‌ های نرم هستند که امروزه ساخته می‌ شوند. فرمول این نوع بدنه‌ ها در محدوده زیر است:

درصد % مواد اولیه
30-40 مواد رسی
25-35 کوارتز
30-40 فلدسپات

چینی خانگی آمریکا (American Household China) و بدنه‌های پریان (Parian) از انواع دیگر پرسلان‌ های نرم هستند. چینی خانگی آمریکا مستقیما از تکامل چینی زجاجی به وجود آمده است. بنابراین بدیهی است که در مقایسه با چینی زجاجی دارای مواد اولیه یکسان، ماده گداز آور بیشتر و یا درجه حرارت بالاتر است. پریان اولین بار در قرن گذشته ساخته شد. این بدنه شامل 70 درصد فلدسپات و 30 درصد رس و خرده شیشه می‌باشد. این نوع بدنه به علت پلاستیسیته کم  صرفا به صورت ریخته گری دوغابی شکل داده می‌ شود. بدنه‌ های پریان در حال حاضر به ندرت ساخته شده و کاربرد اصلی آن جهت ساخت مجسمه‌ های کوچک است. ضمنا باید اضافه گردد که اصولا بدنه پریان بدون لعاب می‌باشد. در ایران در حال حاضر، ساخت پرسلان‌ های نرم به صورت سنتی کاملا منسوخ شده ولی این نوع بدنه در مقیاس صنعتی ساخته می‌ شود.

 

 
 

پرسلان سخت (Hard Paste Porcelain) نیز مانند انواع دیگر سفید و متراکم بوده و نیمه‌ شفاف است. درجه حرارت پخت بیسکویت این بدنه‌ ها (پخت اول) 900 و ذوب لعاب حدود 1400 درجه سانتی گراد است. در بین فرآورده‌ های ظریف، درجه حرارت پخت پرسلان‌ های سخت از تمامی بدنه‌ های دیگر بیشتر است. ضمنا پخت تمامی این بدنه‌ ها و نیز ذوب لعاب آن‌ ها همیشه در محیط احیایی انجام می‌ شود.

فرمول عمومی پرسلان‌ های سخت به صورت زیر است:

درصد %  مواد اولیه
60 کائولن
10 بالکلی
15 کوارتز
15 فلدسپات

فرمول فوق اگر چه عملا جهت ساخت بدنه‌ های پرسلان سخت مورد استفاده قرار می‌ گیرد ولی فرمول ایده‌آلی جهت پرسلان‌ های سخت نیست چرا که اصولا جهت ساخت پرسلان مرغوب مصرف کمتر مواد رسی و به خصوص بال کلی توصیه می‌ گردد. مصرف زیاد کائولن و بال کلی در پرسلان‌ ها باعث کاهش عبور نور شده و به خصوص مصرف بال کلی علاوه بر کاهش عبور نور باعث تمایل رنگ سفید بدنه به رنگ زرد و یا خاکستری می‌گردد. به همین دلایل به طور ایده‌ آل فرمول کلاسیک بدنه پرسلان سخت به صورت زیر نیز مطرح می‌گردد:

درصد % مواد اولیه
50 کائولن
25-15 کوارتز
25-15 فلدسپات

ساخت پرسلان‌ های سخت امروزه در انگلستان و آمریکا رایج نیست و تولید آن‌ ها در این دو کشور در مقیاس بسیار محدودی انجام می‌ شود. در بقیه نقاط اروپا و به خصوص آلمان، پرسلان سخت قسمت اعظم بدنه ظروف و سرویس‌ های غذاخوری را تشکیل می‌ دهد. این موضوع شاید به این دلیل باشد که پرسلان سخت برای اولین بار در اوایل قرن هجدهم در درسدن (Dresden) آلمان ساخته شد و به همین دلیل هنوز نیز در آمریکا به پرسلان سخت چینی درسدن گفته می‌ شود. در ایران پرسلان‌ های سخت هرگز به صورت سنتی ساخته نشدند ولی امروزه در مقیاس صنعتی در ایران تولید می‌ شوند.

 
 

بدنه چینی استخوانی (Bone China) به نسبت پرسلان سخت سفیدتر بوده و عبور نور از آن نیز بیشتر است. در بین فرآورده‌های ظریف چینی استخوانی (Bone China) تنها بدنه‌ای است که ماده اصلی تشکیل‌ دهنده آن خاکستر استخوان با ترکیب Ca3(PO4)2 در اصل یک کانی نیست. در قرن هفدهم از استخوان قلم گاو و اسب به عنوان مواد کدرکننده در ساخت شیشه‌ های شیری (Milk glass) استفاده می‌شده است. در اواسط قرن هجدهم برای اولین بار از خاکستر استخوان در ساخت بدنه پرسلان‌ ها استفاده شد (در انگلستان). کشف فرمول مشهور چینی استخوانی که در زیر آورده شده به سرامیست انگلیسی جوزیا اسپاد (1789 Josiah Spode) نسبت می‌ دهند:

  چینی استخوانی، Bone china
درصد % ماده اولیه
50 خاکستر استخوان
25 کائولن
25 سنگ کورنیش

همچنان که از فرمول فوق مشخص است مقدار رس در بدنه چینی‌ های استخوانی بسیار کم بوده و به این دلیل این نوع بدنه‌ ها خاصیت پلاستیسیته بسیار کمی دارند. در عمل برای تامین پلاستیسیته کافی برای این بدنه‌ ها از مواد چسبنده آلی مثل صمغ عربی استفاده می‌ شود. مشکل دیگر در تهیه این بدنه‌ ها محدوده پخت بسیار باریک آن‌ها یعنی در حدود 20 درجه سانتی گراد است. به عبارت دقیق‌ تر اگر درجه حرارت پخت اندکی افزایش یابد، بدنه تغییر شکل داده و چنانچه درجه حرارت اندکی کاهش یابد، مقدار عبور نور (از بدنه) به شدت کاسته شده و مقدار تخلخل نیز شدیدا افزایش می‌ یابد.

در این نوع فرآورده‌ ها ابتدا بدنه در درجه حرارت 1250 درجه سانتی گراد مرحله پخت نهایی خود را می‌گذراند و سپس لعاب در حدود 1100 درجه سانتی گراد ذوب می‌ شود. عدم وجود تخلخل در بدنه (بعد از پخت اول) عمل لعاب زدن این فرآورده‌ ها را نیز بسیار مشکل می‌سازد. به این دلیل لعاب قبل از مصرف منعقد (Flocculate) می‌گردد. همچنان که تا حدی اشاره گردید چینی استخوانی نیز مانند ارتن‌ ور فلدسپاتی بدنه‌ ای است که اولین بار در انگلستان ساخته شده و در آنجا نیز تکامل یافته و رایج گردید. چینی استخوانی یک قرن بعد از کشف آن، یعنی در اواخر قرن نوزدهم برای اولین بار در خارج از انگلستان ساخته شد. از کشورهایی که ساخت این نوع بدنه‌ ها در آن‌ ها رایج بوده می‌ توان از آمریکا، روسیه و سوئد نام برد. ساخت این نوع بدنه، اعم از مقیاس سنتی و یا صنعتی، در ایران سابقه‌ای نداشته است.

 
 

Porcelain is a ceramic material made by heating raw materials, generally including clay in the form of kaolin, in a kiln to temperatures between 1,200 °C (2,192 °F) and 1,400 °C (2,552 °F). The toughness, strength, and translucence of porcelain arise mainly from the formation of glass and the mineral mullite within the fired body at these high temperatures. Porcelain derives its present name from old Italian porcellana (cowrie shell) because of its resemblance to the translucent surface of the shell. Porcelain can informally be referred to as china or fine china in some English-speaking countries, as China was the birthplace of porcelain making. Properties associated with porcelain include low permeability and elasticity; considerable strength, hardness, toughness, whiteness, translucency and resonance; and a high resistance to chemical attack and thermal shock. For the purposes of trade, the Combined Nomenclature of the European Communities defines porcelain as being completely vitrified, hard, impermeable (even before glazing), white or artificially coloured, translucent (except when of considerable thickness), and resonant. However, the term porcelain lacks a universal definition and has been applied in a very unsystematic fashion to substances of diverse kinds which have only certain surface-qualities in common (Burton 1906)...more

 
 

Porcelain, also called fine china, featuring its delicate texture, pleasing color, and refined sculpture, has been one of the earliest artworks introduced to the western world through the Silk Road. The earliest porcelain ware was found made of Kaolin in the Shang Dynasty (17th - 11th century BC), and possessed the common aspects of the smoothness and impervious quality of hard enamel, though pottery wares were more widely used among most of the ordinary people. Anyway it was the beginning, which afterwards in the succeeding dynasties and due to its durability and luster, rapidly became a necessity of daily life, especially in the middle and upper classes. They were made in the form of all kinds of items, such as bowls, cups, tea sets, vases, jewel cases, incense burners, musical instruments and boxes for stationary and chess, as well as pillows for traditional doctors to use to feel one's pulse...more

 
 

DISAGREEMENTS about art history in Europe can be just as heated as political squabbles. Three tiny glazed pots, decorated with cherubs, provide new evidence that European hard-paste porcelain was invented not in Germany, as has been thought for three centuries, but in England. German experts vehemently disagree. The Chinese were the first to invent white, translucent hard-paste porcelain under the Tang dynasty (618—907AD) when they learned to fire a mixture of china clay and china stone at very high temperatures. The Chinese kept their recipe secret and with that their monopoly on production. In the mid-16th century Chinese porcelain began to be exported to Europe, first by the Portuguese and then also by the Dutch. European grandees quickly developed a craving for this elegant, exotic material. Increased supply only increased demand. Hundreds of thousands of pieces came to be traded in Amsterdam. Porcelain was so expensive that Europeans called it white gold. The race to discover how to make it in Europe was won in 1708 by Johann Friederich Böttger, working in the Dresden court of Augustus the Strong. Or so it was believed until the news about the little English pots...more

 
 
نظرات درباره این مطلب
 
 
نام
پست الکترونیک
نظر
 
CAPTCHA Image
Reload Image
 
مطالب مرتبط