سنگ کلیه (مقاله دکتر نرگس رهنمایی زنوز)

سنگ کلیه (مقاله دکتر نرگس رهنمایی زنوز)

تعداد بازدید: 2828
کد مطلب: 2170
تاریخ انتشار: 10:44 04 اسفند 1390

سنگ کلیه (مقاله دکتر نرگس رهنمایی زنوز)

 
 

سنگهای کلیه (ویکی صفحه سنگ کلیه) یکی از دردناکترین شرایطی هستند که ممکن است برای یک فرد ایجاد شود. سنگ کلیه یکی از شایعترین بیماریها است. در ایالات متحده حدود ۱۰ درصد از مردم در مقطعی از زندگی دچار این عارضه می شوند . مردان بیشتر از زنان درگیر این عارضه می شوند. اگر چه سنگهای کلیوی بیشتر در مردان دیده می شود ، تعداد زنان نیز در حال افزایش است . سنگهای کلیه بیشتر در سنین ۲۰ تا ۴۰ سال دیده می شود.

اکثریت سنگهای کلیه بدون دخالت درمانی از طریق مجاری ادراری دفع می شوند . اما سنگهایی که منجر به ایجاد علائم و عوارض می شوند ، اغلب نیاز به اقدامات درمانی دارند که البته اکثریت آنها غیرجراحی هستند.

 
 

سنگهای ادراری معمولاً درنتیجه بهم خوردن یک تعادل ظریف بوجود می آیند. کلیه ها باید آب را حفظ کنند اما در عین حال باید برخی مواد را دفع کنند. تعادل میان این دو نیاز متفاوت ، باید متناسب با رژیم غذایی، آب و هوا و فعالیت شخص حفظ شود. در حقیقت ادرار حاوی موادی است که از تشکیل بلورهای املاح کلسیم جلوگیری می کنند و این امر مشکل فوق الذکر را تا حدی کاهش می دهد. ولی این مکانیسمهای دفاعی کافی نیستند و در حالاتی که دفع مواد نامحلول بیش از حد باشد و یا در مواردی که کلیه مجبور به حفظ شدید آب باشد، ادرار از مواد نامحلول فوق اشباع گردیده و بلورهایی تشکیل می شوند که ممکن است رشد و تجمع پیدا کرده و سنگها را بسازند.

سنگهای کلیه بر اساس املاح موجود در آن به انواع مختلف تقسیم می شوند.

سنگهای کلسیمی، سنگهای اسید اوریکی، سنگهای سیستینی، سنگهای استرووایتی (و یا سنگهای شاخ گوزنی) شایعترین سنگهای کلیه می باشند.

سنگهای کلسیمی 75تا 85% کل سنگها را تشکیل میدهند.سنگهای کلسیمی در مردان شایعترند.سن متوسط بروز علائم 20تا 30 سالگی است. تقریبا 60% افرادی که یک سنگ کلسیمی می سازند نهایتاً سنگ دیگری را ظرف مدت 10 سال خواهند ساخت. میزان متوسط تشکیل سنگ جدید در بیمارانی که سابقه سنگ قبلی داشته اند، حدود یک سنگ درهر 2-3 سال است. بیماری سنگ کلیوی کلسیمی معمولاً ارثی و خانوادگی است.

سنگهای اسیداوریکی نیز در مردان شایعتر هستند. نیمی از افراد مبتلا به سنگهای اسید اوریکی ، نقرس دارند. این نوع سنگ نیز معمولا ارثی است.

سنگهای استرووایتی شایع و بالقوه خطرناکند . این سنگها عمدتا در زنان یا بیمارانی که نیاز به سوندگذاری طولانی مدت مثانه دارند دیده می شوند ودرنتیجه عفونتهای ادراری ایجاد می شوند.این سنگها می توانند بسیار بزرگ شوند وتمام لگنچه در کلیه را پرکنند و شکل شاخ گوزنی ایجاد کنند.

سنگهای سیستینی ناشایع اند و تنها در مبتلایان به سیستینوری تشکیل می شوند. این بیماری ناشی از عدم حلالیت سیستین (1) می باشد که موجب تشکیل سنگ می شود.

 
 

1.کم تحرکی: کم تحرکی که معمولاً در هنگام بیماری یا ناتوانی رخ می دهد، می تواند سبب برداشت کلسیم بیشتری از استخوان شده، در نتیجه غلظت کلسیم در ادرار افزایش یابد.

2.پرکاری تیروئید: پرکاری تیروئید اولیه، سبب افزایش دفع کلسیم می شود. حدود دوسوم افرادی که بیماری غدد درون ریز دارند، مبتلا به سنگ کلیه می شوند. در عین حال این اختلال تنها 5% موارد سنگ های کلسیمی را در بر می گیرد.

3.اسیدوز توبولی کلیه: در اثر نقص در تولید آمونیاک به وسیله­ی کلیه، افزایش دفع کلسیم (توسط کلیه) ایجاد می شود.

4.مصرف زیاد نمک: براساس مطالعات، مصرف زیاد نمک سبب افزایش دفع کلسیم در ادرار می شود.

5.افزایش کلسیم ادرار با علت ناشناخته : برخی افراد حتی با مصرف رژیم غذایی کم کلسیم، به دلایل ناشناخته روزانه تا 500 میلی گرم کلسیم دفع می کنند.

6.افزایش اگزالات ادرار: حدود نیمی از سنگ های کلسیمی به این ترکیب متصل می شوند. اگزالات به طور طبیعی تنها در چند ماده­ی غذایی وجود دارد و دسترسی بدن به اگزالات به میزان جذب و دفع آن بستگی دارد، که در همه­ی افراد این نسبت یکسان نیست.

تنها هشت ماده­ی غذایی سبب افزایش دفع ادراری اگزالات می شوند. این مواد غذایی شامل: اسفناج، ریواس ، چغندر ، آجیل، شکلات ، چای، سبوس گندم و توت فرنگی هستند.

به طور طبیعی مقدار اسید اگزالیک دفع شده در ادرار، نباید بیشتر از 40-10 میلی گرم در روز باشد. و تنها 10% این میزان از رژیم غذایی حاصل می شود، بقیه­ی آن، حاصل سوخت و ساز داخلی بدن است. اختلالات گوارشی توأم با سوء جذب، معمول ترین علت افزایش دفع ادراری اگزالات می باشند که در بیماریهایی مانند کرون و سلیاک دیده می شود.

زیرا چربی جذب نشده، به کلسیم در روده متصل می شود و در نتیجه جذب اگزالات افزایش می یابد. یک اختلال ژنتیکی نادر نیز باعث افزایش اگزالات در ادرار می شود که در نتیجه سنگ های اگزالات کلسیم عود کننده، ایجاد می شوند که نهایتاً منجر به نارسایی کلیه می شود . این افراد معمولاً قبل از رسیدن به دهه­ی سوم زندگی فوت میکنند.

7.رژیم غذایی پر پروتئین: مصرف زیاد پروتئین حیوانی همراه با افزایش دفع کلسیم، اگزالات و اورات است. لذا برخی محققان، رژیم های غذایی گیاهی را به افراد مستعد ابتلا به سنگ های کلیه توصیه می کنند.

8.فیبر غذایی: افزایش فیبر غذایی، سبب کاهش عوامل خطر تشکیل سنگ به خصوص سنگ های کلسیمی می شود.

 
 

سنگهای داخل کلیه لزوما علائم بالینی ایجاد نمی کنند. سنگهای بی علامت ممکن است در بررسی های رادیولوژی که به علل مختلف دیگر انجام می گیرند، کشف شوند. ادرار خونی یکی از علائم سنگهای کلیه است.

در اکثر موارد سنگها خرد می شوند و وارد حالب می شوند وسبب درد و انسداد می شوند. سنگ میتواند بدون ایجاد علامت از داخل حالب عبور کند اما عبور آن معمولاً موجب درد و خونریزی می شود. معمولاً اولین علامت درد بسیار شدید می باشد .

درد بطور ناگهانی بدنبال حرکت سنگ در مجاری ادراری ایجاد می شود . درد تیز و پیچشی متناوب به فاصله هر چند دقیقه ایجاد می شود. درد معمولاً درناحیه پهلو آغاز میشود و در عرض 20 تا 60 دقیقه شدت آن به حدی افزایش میابد که ممکن است برای کنترل آن مصرف داروهای مسکن لازم باشد.

درد ممکن است در پهلو باقی بماند و یا در جهت پایین و جلو به سوی کشاله ران، اندام تناسلی همان سمت انتشار یابد. تهوع و استفراغ نیز ممکن است ایجاد شود. دردی که به سمت پایین انتشار میابد، نشانه عبور سنگ به یک سوم تحتانی حالب است.

اما اگر درد انتشار نیابد نمیتوان محل آن را پیش بینی کرد. سنگی که در بخش داخل مثانه ای حالب قرار داشته باشد، موجب تکرر ادرار، اضطرار و سوزش ادرار می شود و ممکن است با عفونت ادراری اشتباه شود.

اکثریت سنگهای حالب که قطر کمتر از 5/0 سانتی متر داشته باشند ، بطور خودبه خود دفع خواهند شد. گاهی اوقات در سنگهای ادراری که همراه با عفونت هستند ، تب و لرز نیز ممکن است ایجاد شود.

 
 

آزمایشات :

  • آزمایش ادرار جهت بررسی وجود خون و عفونت در آن
  • کشت ادرار
  • آزمایش خون: در صورتیکه افزایش سلولهای سفید دیده می شود به عفونت مشکوک می‌شویم.

 

تصویربرداری:

1. عکس ساده: تصویری از تمام شکم داده و بطور کلی محل اغلب سنگها را مشخص می نماید.

2. عکس IVP یا اصطلاحاً رنگی: که با تزریق ماده حاجب انجام شده و جزئیات کلیه‌ها، حالبها و مثانه را مشخص می نماید.

3. سونوگرافی: که وجود احتمالی سنگ و یا انسداد را در سیستم ادراری نشان می دهد.

 

آزمایشات متابولیک یا سوخت و ساز:

اگر سنگ داشته یا دفع کرده یا به نحوی آنرا خارج نموده اید پزشک جهت بررسی انواع املاح ادراری عامل ایجاد سنگ و بررسی شانس ابتلاء مجدد در آینده، ادرار جمع آوری شده در 24 ساعت را همراه آزمایشات مشابه در خون، درخواست خواهد نمود.

 
 

بیماران مبتلا به سنگ کلیه، دچار اختلالات قابل جبرانی می باشند که با آزمایشات خون و ادرار قابل شناسایی است.

بررسی کامل بزرگسالان با سنگهای کلیوی متعدد و کودکان حتی با یک سنگ کلیه الزامی است. در صورت امکان ترکیب سنگهای کلیه باید مشخص شود زیرا درمان بستگی به نوع سنگ دارد.

صرفنظر از اختلالات موجود، به هر بیمار توصیه می شود که از کم آبی اجتناب کند و آب کافی مصرف نماید تا روزانه حداقل 5/2 لیتر ادرار دفع شود. اثربخشی مصرف زیاد مایعات در مطالعات بر روی افرادی که برای بار اول دچار سنگ شده بودند، اثبات شده است.

افزایش حجم ادرار به 5/2 لیتر در روز، میزان عودسنگ را 50% کاهش میدهد. درمان طولانی مدت است و به همین دلیل مصرف دارو باید براساس فعالیت و شدت بیماری سنگ کلیه و اهمیت محافظت در برابر تشکیل سنگهای جدید صورت گیرد.

رژیم های غذایی کم نمک و کم پروتئین برای افراد سنگساز توصیه می­شود.

درمان سنگهای کلیه یا مجاری ادراری نیازمند ترکیبی از اقدامات طبی و جراحی است. درمان اختصاصی هر بیماری به محل قرارگیری سنگ، میزان انسداد، کارکرد کلیه مبتلا و سالم، حضور یا عدم حضور عفونت ادراری، پیشرفت عبور سنگ وخطرات عمل جراحی یا بیهوشی بستگی دارد.

بطورکلی در انسداد شدید، عفونت، درد مقاوم به درمان و خونریزی شدید باید سنگ خارج شود.

در گذشته سنگها را با جراحی خارج می نمودند. در حال حاضر سه روش درمانی به جز جراحی شامل سنگ شکنی از خارج بدن، سنگ بری از راه پوست، سنگ شکنی لیزری وجود دارد.

ممکن است از ترکیبات دارویی خاص برای جلوگیری از تشکیل سنگهای کلسیمی و اسیداوریکی استفاده شود . این داروها معمولاً میزان اسیدیته ادرار را تغییر می دهند . طبیعتاً در موارد سنگهای اسیداوریکی ممکن است پزشکان از داروهایی استفاده نمایند که میزان اسیداوریک را کاهش دهد.

در مورد سنگهای عفونی نیز پزشکان از آزمایشات مکرر ادراری برای جلوگیری از عفونت مکرر ادرار استفاده خواهند نمود و درهنگام مقتضی از ترکیبات آنتی بیوتیکی استفاده می نمایند.

گاهی در مواردی که ایجاد سنگ بعلت افزایش فعالیت غده پاراتیروئید می باشد با کمک روشهای جراحی این غده را خارج می نمایند.

 
 

یکی از راحت ترین و مهمترین تغییراتی که می تواند منجر به جلوگیری از تشکیل سنگهای ادراری شود استفاده فراوان از مایعات و بخصوص آب می باشد.

اجتناب از مصرف شیر و فرآورده های لبنی و مواد غذایی حاوی کلسیم فراوان در افرادی که سابقه سنگهای کلسیمی دارند.

در مواردی که ادرار اسیدی باشد ممکن است پزشکتان شما را از خوردن انواع گوشت ( ماهی ، مرغ ،‌ گوساله ) برحذر نماید.

اگر سابقه مثبت خانوادگی دارید بهرحال آمادگی تشکیل سنگهای ادراری را خواهید داشت و باید توسط پزشک ارزیابی شوید.

 

(1) سیستین نوعی اسید آمینه است. در بدن انسان پروتئین از 20 نوع اسید آمینه اصلی تشکیل می شود که سیستین یکی از این 20 نوع است. بیماری سیستینوری یک نوع بیماری ژنتیکی و ارثی است که در اثر اختلال بر روی کروموزومها و دفع بیش از حد سیستین از کلیه ها ایجاد می شود.

 
 

سنگ کلیه (نفرولیتیازیس)

اناتومی کلیه

دیگر بیماری های کلیه:

تشکیل شده توسط دانشجویان دانشگاه علوم پزشکی قزوین

ماهنامه الکترونیک پزشکی و سلامت

 برداشت از مطالب بالا با ذکر منبع بلامانع است

 
 
نظرات درباره این مطلب
 
 
نام
پست الکترونیک
نظر
 
CAPTCHA Image
Reload Image
 
shirin
salam babate matalebe khubetun mamnun, mikhastam begam age emkanesh hast in maghalaro baram befrestin chon man daram ru sange koliye kar mikonam, mikhastam az matalebetun estefade konam. mamnoon
<<پاسخ به این نظر
22:37 26 ارديبهشت 92
plus  1  
min   0
مطالب مرتبط