زخم معده

زخم معده

تعداد بازدید: 10694
کد مطلب: 802
تاریخ انتشار: 04:35 28 آذر 1390

زخم معده

 
 
زخم معده و اثنی عشر

نام لاتین: peptic ulcer disease

 

دسته بندی: بیماری های دستگاه گوارش

 

موضوع: بیماری های دستگاه گوارش فوقانی

 

 
 

این بیماری بیشتر در دوران میانسالی خود را نشان می دهد . زخم معده با وجود ضایعات مخاطی در سطح مخاط معده و دوازدهه مشخص می شود و میزان بروز زخم پپتیک در زنان و مردان مساوی می باشد و خطر بروز در تمام عمر برای هر دو جنس 10% است.

زخم معده در کودکان بسیار نادر است و با افزایش سن خطر بروز آن نیز افزایش می یابد؛ در حدود سن 25 تا 65 سال.

زخم معده

 
 

1. آلودگی هلیکو باکترپیلوری ....

2. مصرف داروهای NSAIDها (داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی مانند: بروفن، ژلوفن، ایندومتاسین و مفنامیک اسید)

3. سندرم زولینگر-السیون: بالا بودن سطح گاسترین سرم به دلیل وجود تومور مترشح گاسترین که به طور عمده در لوزالمعده و دوازدهه قرار دارند. این افزایش گاسترین در خون موجب القای ترشح اسید و پپسین در معده شده و در نهایت اولسرهای پپتیک، التهاب دوازدهه و ژژونوم ( قسمت میانی روده باریک) ، ازوفاژیت (التهاب مری) و اسهال ایجاد می شود.

تومور گاسترین ساز گاسترینوما نامیده می شود.

اگر غلظت گاسترین ناشتا بیش از pg/ml 1000 بسیار دچار افزایش بی رویه اسید معده می باشد. البته در موارد مبهم که غلظت گاسترین سرم کمتر از pg/ml 1000 است، ثبت شدن تست تحریکی سکرتین می تواند تشخیص را مستجل کند.

4.مصرف سیگار: مصرف سیگار توسط چند مکانیسم موجب ایجاد زخم معده می شود:

  • تخلیه معده این افراد سریعتر از افراد دیگر است ، به این دلیل زخم دئودنوم در این افراد بیشتر است چون اسید بیشتری به دئودنوم می رسد.
  • سیگار ترشح بی کربنات از لوزالمعده را کاهش می دهد و شانس خنثی سازی اسید در دئودنوم را کمتر می کند.
  • باعث افزایش طول دوره بهبودی شده و شانس بهبود زخم را کاهش و عود آن را افزایش می دهد.

5.بیماران کرون: این بیماری یکی از عوامل خیلی نادر ایجاد زخم معده می باشد. بیماری کرون و کولیت اولسراتیو تظاهرات مشترکی با بسیاری از بیماری های دیگر دارند. پس از تایید تشخیص IBD، افتراق کولیت اولسراتیو از بیماری کرون در 15 درصد موارد مسیر نخواهد بود به اینها کولیت غیر قطعی گفته می شود.

6.عواملی چون نارسایی عروق، عفونت ویروسی ، پرتو درمانی و شیمی درمانی نیز جزو عوامل نادر زخم پپتیک دسته بندی می شوند. تعداد قابل ملاحظه ای از عوامل محیطی چون استرس (البته استرس هایی که با حیات متضاد هستند مانند: سوختگی های وسیع ، برخی از شوک ها ، شکستگی های متعدد، خونریزی و ...) شخصیت (شخصیت هایی که در بیشتر مواقع عصبانی هستند ، و روحیه ی رقابتی دارند ترشح اسید معده ی بیشتری نیز دارند) ، پرتو درمانی ، مصرف الکل ، رژیم غذایی با بروز زخم پپتیک ارتباط دارند اما هیچ دلیل متقاعد کننده ای برای اثبات نقش این عوامل در ایجاد زخم معده وجود ندارد.

(در پزشکی ها هیچ مطلبی را به طور قطع و با اطمینان صد در صد بیان نمی کنیم، در کتب پزشکی  اصولاً لغت usually(معمولاً) استفاده می شود و از لغت always (همیشه) در موارد بسیار نادری استفاده می شود، چون علم پزشکی علمی بسیار وسیع است که هنوز بشریت راه بسیار زیادی برای کشف حتی قسمتی از آن دارد.)

 
 

تفاوت آنها در عمق صنایع می باشد. اولسر زخمی است که هر سه لایه مخاطی و زیر مخاطی و عضلانی معده و دئودنوم را درگیر می کند ولی اروزیون به زخم سطحی و محدود به مخاط گفته می شود. که البته PUD یا زخم معده نوع اولسر گفته می شود.

 
 

یک باکتری تاژک دار می باشد که در ساب موکوز معده جایگزین می شود به همین دلیل ریشه کنی با اسید و آنتی بیوتیک مشکل می شود. کاری که این باکتری انجام می دهد تبدیل اوره به آمونیاک توسط آنزیم اوره آز می باشد (آمونیاک ماده ای سمی است).

حدود 25-20 سال است که رابطه ی اولسر معده و اولسر دئودنوم را با H-پیلوری دریافته ایم. در حدود نصف مردم جهان به باکتری H پیلوری آلوده هستند ولی همگی آنها به اولسر پپتیک مبتلا نمی شوند بلکه شانس ابتلا در آنها 15% می باشد. این شانس با افزایش سن افزایش می یابد.

در جوامعی که سطح بهداشتی پایینی دارند آلودگی این باکتری بیشتر می باشد(مثل ایران)به طوری که در ایران 80-70 درصد افراد بالای 50 سال درگیر می باشند.

این باکتری یک عامل کارسینوژن نیز می باشد. تست هلیکو باکترپیلوری برای تمام بیماران مبتلا به زخم پپتیک ضروری می باشد. تست های تشخیصی شامل تست سرولوژی ایمونوگلوبین G می باشد. اما از آنجا که این تست میزان آنتی بادی علیه H-پیلوری را اندازه می گیرد روش مناسبی نیست، چون فقط می تواند وجود مواجهه با باکتری را نشان دهد و هیچ اطلاعی در ارتباط با زخم معده و وجود آن یا وضعیت آن نمی دهد.

تست تنفسی با اوره ی نشاندار شده با 13C یا 14C روش مناسب تری برای پیگیری وضعیت زخم معده می باشد. بررسی بافت شناسی روش استاندارد برای تشخیص هلیکوباکتر است زیرا نحوه توزیع باکتری را در سر تا سر معده یکسان نمی باشدو این روش از تمام قسمت های معده نمونه برداری می کند. وجود گاستریت فعال مزمن ، قویاً به نفع عفونت هلیکوباکترپیلوری است، حتی اگر خود باکتری به سختی یافت شود.

helicobacter

 
 

این داروها باعث کاهش GX (سیکلواکسیژناز) به خصوص COX- I می شوند در نتیجه PGها ( به خصوص پروستاگلاندین E کاهش می یابد.) کاهش پروستاگلاندین E باعث کاهش خونرسانی به ساب موکوزا می شود، پس توانمندی سلول های مخاطی برای بازسازی و مقاومت کم می شود مثل کاهش تولید بی کربنات و ژل مخاطی در نهایت زخم پپتیک ایجاد می شود. اثر دیگر این داروها مستقیماً روی معده است که البته برخی جاها این داروها را با آنتی اسید تجویز می کنند تا اثر موضعی NSAID روی معده را خنثی کند ولی روی اثر سیستمیک این دارو اثر ندارند.

غذا خوردن برای کسی که NSAID مصرف می کند بدتر است.

 
 

زخم معده در اثر عدم تعادل بین دفاع مخاطی و عوامل مخرب مثل اسید و پپسین و گاهی اسیدهای صفراوی و یا داروها و مواد شیمیایی ایجاد می شود.

مکانیسم ایجاد زخم معده توسط H-یپلوری کاملاً معلوم نمی باشد ولی در برخی مناطق مثل آفریقا افراد 50 سال به بالا تقریباً 100%  به H-پیلوری مبتلا هستند ولی فقط حدود 20-10 درصد زخم معده یاPUD می گیرند.

همینطور مشخص نیست که چرا برخی افراد به H-پیلوری حساسترند.

 
 

دردهای عود کننده و مزمن مهمترین علامت می باشد. فرد این درد را مدتها دارا می باشد که در بهار و پاییز بیشتر عود می کندد و حدود 20-15 روز می گیرد و ول می کند. درد در ناحیه اپی گاستریک و زیر جناغ وجود دارد (در ناحیه فوقانی شکم هم قسمت خارجی و هم داخلی).

علامت دیگر احساس ضعف و Hunger (دل ضعفه) که با خوردن غذا بهتر می شود حتی در شب این درد بیمار را بیدار می کند.

دردهای ناشی از زخم معده یا اولسر پپتیک می تواند ناشی از دو قسمت باشد :

1-ناشی از معده

2-ناشی از دئودنوم

افتراق این دو درد سخت است. دردهای ناشی از زخم معده می تواند مزمن باشد و یا پریودیک و یا حتی می تواند هیچگونه علامت درد نداشته باشد ، مخصوصاً در سالمندان مبتلا به زخم معده.

در زخم دئودنوم ، درد با گرسنگی شدید و با خوردن کم می شود به دلیل اینکه اسیدها سطح اولسر را تحریک می کند و غذا نقش بافر را دارد. این درد می تواند فرد را از خواب بعد از ساعت 12 شب بیدار کند به دلیل اینکه معده مدت طولانی خالی از غذا می ماند.

درد ناشی از اولسر یا زخم معده می تواند مشابه اولسر دئودنوم باشد و یا نه برعکس، بیمار با خوردن غذا دردش تشدید می شود. همینطور پس از استفراغ به دلیل خروج اسید معده بیمار احساس درد کمتری می کند.

در زخم معده اغلب بیمار :

  • بی اشتها است.
  • تهوع دارد.
  • با استفراغ احساس بهتری دارد.
  • حتی گاهی فرد در صورت خوردن غذا افزایش درد دارد.

در زخم دئدنوم اغلب درد ثابت است (در شب بیشتر بوده و با خوردن غذا بهتر می شود):

  • اشتهای خوبی دارد
  • تهوع ندارد
  • استفراغ نمی کند.

بازهم تاکید می کنم علائم معمولاً به این حالت است و حتی گاهی بیماران با علائم جابه جا مراجعه می کنند . گاهی نیز افراد با عوارضی چون :

  • استفراغ خونی (هماتمر)
  • مدفوع سیاه (ملنا :مدفوع سیاه شبیه به لجن سیاه و یاقیر که رنگ متالیک دارد.)
  • کم خونی فقر آهن، مراجعه کنند.
  • سوء هاضمه یا احساس پری سر دل (سوء هاضمه غیر اولسری (NUD))

این یک علامت کلاسیک بیماری زخم معده است که در حدود 40-25 درصد بزرگسالان موجود می باشد ولی در حدود 25-15 درصد افرادی که از سوء هاضمه شکایت دارند میتلا به زخم معده و یا زخم دوازدهه هستند.

موارد تشکیل دهنده این سندرم شامل :

  • نفخ شکم
  • سوزش سردل
  • سیری زودرس
  • هماتمز یا استفراغ خونی
  • ملنا (یا مدفوع سیاه و قیری متالیک که بوی آهن می دهد)

خوردن قورمه سبزی هم گویا رنگ مدفوع را سیاه می کند ولی آن سیاه کجا و این سیاه کجا...!

توجه! در صورتی که زخم معده ناشی از خوردن داروهای NSAID باشد فرد اغلب بدون درد است.

البته ممکن است ملنا و هماتمز داشته باشد.

یک بار دیگر ریسک فاکتورهای زخم معده را مرور می کنیم:

  • باکتری هلیکو باکترپیلوری (H پیلوری)
  • مصرف داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی (ASA-NSAIDS) حتی در دوز کم
  • کافئین –کاکائو
  • مصرف الکل (اتانول)
  • کشیدن سیگار (تنباکو)
  • استروئیدها (برخی اعتقاد دارند این مورد تاثیری در زخم معده ندارد و برای ابتلا به زخم معده باید فرد دارای یکی از این دو عامل دیگر باشد : 1-داشتن بیماری زمینه 2-خوردن داروهای دیگر)
  • استرس های شدید مانند :
  1. سوختگی (قبلاً توضیح داده شد که سوختگی باید وسیع باشد)
  2. تروما و ضربه به مغز (CNS)
  3. جراحی سنگین (مانند جراحی قلب و آئورت)
  4. عفونت شدید مانند مننژیت
  5. شکستگی های متعدد
  6. خونریزی شدید
  7.  
 
 

سه راهبر برای درمان بیماران مبتلا به سوء هاضمه غیر اولسری وجود دارد:

ارزیابی آندوسکوپیک فوری: برای افرادی که علائمی مانند دشواری بلع (دیس فاژی) ، وجود توده شکمی، خونریزی گوارشی، کاهش وزن، سابقه فامیلی محکم برای سرطان گوارشی ، کم خونی و یا استفراغ مکرر دارند. این روش بیشتر برای افراد بالای 45 سال کاربرد دارد.

درمان امتحانی با داروهای ضد ترشح اسید: این روش در افراد پایین 45 سال کاربرد دارد که البته علائم هشدار دهنده را نیز نداشته باشد.

آزمون های غیر تهاجمی: برای یافتن هلیکو باکتر پیلوری که اگر تست ها مثبت شوند درمان ضد میکروبی شروع می شود.

 
 

خونریزی از دستگاه گوارش (هموراژیGI)

خروج اسید معده و محتویات دئودنوم (دوازدهه)

انسداد کامل و یا ناقص دریچه ی پیلور (Gasteric outlet obstruction)

عوارض زخم معده

 
 
نظرات درباره این مطلب
 
 
نام
پست الکترونیک
نظر
 
CAPTCHA Image
Reload Image
 
مطالب مرتبط