استان هرمزگان

ویژگی‌های اقتصادی و معیشتی استان هرمزگان

استان هرمزگان

تعداد بازدید: 34285
کد مطلب: 16257
تاریخ انتشار: 09:00 09 خرداد 1392
تاریخ آخرین ویرایش : 16:02 18 خرداد 1392
 
 

فعالیت عمده مردم استان هرمزگان بیشتر در زمینه کشاورزی، ماهیگیری و حمل و نقل دریایی متمرکز شده است.

کشاورزی: این استان از نظر رشد سریع محصولات کشاورزی گرمسیری و مزیت‌های نسبی منطقه‌ای و ناحیه‌ای، اهمیت قابل توجهی دارد. در این استان تولید و کاشت انواع صیفی و سبزی همچون گوجه فرنگی، بادمجان، پیاز، خربزه، خیار، بامیه و هندوانه رواج دارد. البته کشت مرکبات از قبیل پرتقال، نارنگی، لیمو ترش، لیمو شیرین، گریپ فروت و نارنج نیز در این استان رایج است. تولید لیمو ترش در رودان به دلیل آب و هوای مناسب، جایگاه ویژه‌ای دارد و از نظر میزان تولید، به عنوان فراورده پایه استان به شمار می‌رود.

 

نخلستان‌ها حدود 40 هزار هکتار از زمین‌های استان هرمزگان را به خود اختصاص داده است و بیش از 7 میلیون اصله درخت خرما را دربر می‌گیرد. با توجه به شمار نخل‌ها و تولید سالیانه آن‌ها، استان هرمزگان از این نظر از جایگاه خوبی برخوردار است. بیش از صد گونه متفاوت نخل بومی در استان هرمزگان وجود دارد که گونه‌های سرشناس آن عبارتند از مهتری، شاهانی، خنیزی، زرک، هلو، مرداسنگ، آلو، سلانی، سهمران، زامردان، پنجه عروس، نوعروس و ... .

سایر فراورده‌های کشاورزی استان هرمزگان عبارتند از حنا، تنباکو، یونجه، انبه، حبوبات، سنجد و سیب زمینی.

دامداری: استان هرمزگان از لحاظ دامداری جایگاه ویژه‌ای دارد. بر اساس برآوردهای صورت گرفته یک میلیون دام محلی و ساکن و یک میلیون دام عشایر کوچ‌روی استان‌های فارس و کرمان، در زمستان از مراتع استان هرمزگان استفاده می‌کنند اما متأسفانه به دلیل بهره‌برداری نامناسب از مراتع، اگرچه دام‌های این استان از کمیت خوبی برخوردار می‌باشند اما از نظر کیفیت چندان مرغوب نیستند. در این استان دام‌هایی همچون شتر، گاو و نوعی بز پرورش داده می‌شود که به بز «تالی»  یا بز «جزیره‌ای» معروف است و به خوبی خود را با شرایط آب و هوایی منطقه سازش داده است.

 

به دلیل تنوع و فراوانی جانوران دریایی در خلیج فارس، ماهیگیری همیشه یکی از مشاغل کهن و عمده مردم استان هرمزگان بوده است. صید ماهی با ابزارهای سنتی و مدرن در فصول پاییز و اواسط زمستان تا اواسط بهار انجام می‌گیرد. با تحقیقات به عمل آمده مشخص شده است که حدود 200 تا 340 گونه مختلف ماهی در خلیج فارس و دریای عمان زندگی می‌کنند که صید آن‌ها در فصول سال یکسان نیست. ماهی تن و ساردین که در صنعت کنسروسازی به کار می‌روند یکی از منابع عمده درآمد صیادان این منطقه، چابهار و کنارک می‌باشد. صید میگو نیز در این استان از رونق خاصی برخوردار است. میگوی خلیج فارس از بهترین نوع و دارای بیشترین میزان درصد پروتئین حیوانی است. صید میگو در تابستان صورت می‌گیرد. جزایر مرجانی و حاشیه‌های خاکی جزایر آب گرم خلیج فارس زیستگاه میگو به شمار می‌آید.

صنایع کارخانه‌ای: کارخانه آرد ماهی از صنایع استان هرمزگان است که از پوست و استخوان و امعاء و احشای ماهیان کنسرو شده در کارخانه کنسرو تن، آرد ماهی به عمل می‌آید. صنایع دیگری همچون صنعت قایق‌سازی، نساجی، لنج‌سازی، یخ‌سازی، کارخانه آبلیموگیری، کشتی‌سازی، تعمیر و بازسازی کشتی و لنج نیز در این استان وجود دارد.

صنایع دستی: در استان هرمزگان صنایع دستی بومی از جایگاهی ویژه در فرهنگ و سنت‌های مردم استان برخوردار می‌باشد. به عنوان مثال رودوزی‌های سنتی از جمله مهم‌ترین رشته‌های صنایع دستی این منطقه محسوب می‌شود و در پوشش بومی زنان و دختران منطقه مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین نوعی حصیر به نام «تک» در نواحی روستایی به عنوان زیرانداز و به عنوان بخشی از پوشش سقف خانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. از مهم‌ترین صنایع دستی استان هرمزگان می‌توان به انواع گلدان، کوزه‌های سفالی، قلیان، سر قلیان، اسپند سوز، سجاده‌های حصیری، بادبزن حصیری، نوعی سبد حصیری گرد و دردار بلند جهت نگهداری لباس، درپوش کوزه، نوعی سینی گرد و بزرگ به نام سپ، جاجیم، گبه، انواع گلیم، خورجین، نوعی زیرانداز با پرزهای بلند به نام خرسک، گلابتون‌دوزی، خوس‌دوزی، بادله‌دوزی یا تلی‌بافی، ساخت انواع تابلو و مجسمه از پوسته حلزون، صدف، استخوان ماهی، گوش ماهی و مرجان اشاره کرد.

حصیربافی: حصیربافی رایج‌ترین و معمول‌ترین هنر دستی استان هرمزگان است چرا که ماده اولیه مورد نیاز حصیربافی برگ درخت خرما می‌باشد که در حدّ وفور در اختیار صنعتگران می‌باشد. تولید انواع فراورده‌های حصیری کاملاً جنبه مصرفی دارد. روستاهای میناب، بشاگرد، بندر لنگه و اطراف آن از مناطق مهم بافت حصیر می‌باشند که بیشتر توسط زنان و دختران منطقه صورت می‌گیرد.

گلابتون‌دوزی: گلابتون‌دوزی در نقاط مختلف ایران به کم‌دوزی، گلدوزی، برودری دوزی و کمان‌دوزی شهرت دارد و در اکثر نقاط ایران رایج است. در استان هرمزگان به ویژه شهرهای بندر لنگه، بندرعباس و میناب این هنر بسیار رونق دارد. از گلابتون‌دوزی برای تولیداتی نظیر دمپایی، شلوارهای زنانه، سرآستین، دور یقه، لبه پرده، دیوارکوب، پشتی، کوسن، سجاده، جلد قرآن و تابلو استفاده می‌شود.

خوس‌دوزی: در این هنر به کمک نوارهای فلزی طلایی یا نقره‌ای باریک، بر روی پارچه توری ریز بافت، اشکال متفاوتی که عمدتاً ستاره است می‌دوزند و از آن برای تزئین مقنعه، دستار (چادر زنانه) و ... استفاده می‌شود. پارچه مصرفی معمولاً به رنگ‌های سیاه، سفید، سبز و زرشکی است و هر دو طرف پارچه شکل یکسان دارد.

بادله‌دوزی: بادله‌دوزی یا تلی‌بافی عبارت است از به هم پیوستن چند نوع زری به یکدیگر به صورتی که زری بزرگ در وسط و زری‌های کوچک در اطراف قرار گیرند. بادله به شکل نوارهایی با عرض 15 سانتی‌متر تولید می‌شود که معمولاً برای لبه شلوارهای زنانه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

سوزن‌دوزی: سوزن‌دوزی نوعی از رودوزی است که فقط در بخش بشاگرد و توسط زنان و دختران به شیوه زنان بلوچ انجام می‌شود و دلیل آن نزدیکی منطقه به استان سیستان و بلوچستان است.

قالی‌بافی: در استان هرمزگان قالی‌بافی در مناطقی همچون بندرعباس، روستای درتوجان و شهرستان حاجی‌آباد رواج دارد. اغلب تولیدکنندگان این صنعت عشایر اسکان‌یافته ایل‌های افشاریه و رائینی می‌باشند که به تولید و تهیه انواع قالی و قالیچه، رویه پشتی و چنته می‌پردازند. تولیدکنندگان معمولاً پشم مورد نیاز خود را از سیرجان خریداری کرده و خود به ریسیدن و رنگرزی آن اقدام می‌نمایند. نوع گره رایج گره «فارسی» است. نقشه‌ قالی‌هایی که در حاجی‌آباد و روستای درتوجان بافته می‌شوند، نقشه‌های افشاریه است که به نام‌های بوته شاهی، ماه و ستاره‌ای، سه کله، خشتی، گنبدی، شکارگاه، بچه بغل، سماوری و ... معروف هستند.

خرسک ‌بافی: خرسک عبارت است از نوعی فرش با پرزهای بلند و درشت که بافت آن با رنگ‌های بسیار محدود انجام می‌شود. در بافت سنتی خرسک از رنگ طبیعی پشم استفاده شده و پرز، تار و پود کلفت آن از پشم است. در قدیم از خرسک به عنوان روانداز استفاده می‌شده است اما امروزه از این نوع بافته برای تولید پادری و کناره در اندازه‌های مختلف استفاده می‌شود. نقوش خرسک معمولاً هندسی بوده و بافت آن در روستای درتوجان رواج دارد.

گلیم شیریکی پیچ: گلیم شیریکی پیچ از دیگر تولیدات استان هرمزگان است که مرکز تولید آن روستاهای بخش حاجی‌آباد بوده و دلیل رونق آن، همسایگی منطقه با استان کرمان است زیرا این گلیم مهم‌ترین صنعت دستی سیرجان در استان کرمان است و از دور حالتی شبیه به قالی دارد. شیریکی پیچ نامی است که بافندگان عشایر و روستایی سیرجان بر این نوع از گلیم گذاشته‌اند و در اصطلاح بومی بیشتر به گلیم سوزنی معروف است. در این نوع گلیم برخلاف انواع دیگر زیراندازهای بافتنی که در آن‌ها پود موجب شکل‌گیری نهایی محصول می‌شود، تار و نخ خامه نقش اصلی را دارند و پود تنها موجب استحکام درگیری نخ خامه با تارها می‌شود.

نام شیریکی پیچ از شریکی پیچیدن دو تار با هم یا به قولی دیگر شریکی کار کردن دو یا چند بافنده آمده است.

چادرشب بافی یا کاربافی: چادرشب بافی از دیگر صنایع دستی استان هرمزگان است که در روستاهای کلیبی و سرریگان از توابع میناب و روستاهای سروئیه، احمدیه و فارغان رواج دارد.

چنته بافی: چنته وسیله‌ای برای حمل و نگهداری نمک، آرد و ... است. نصف آن را به صورت قالی‌ و نیم دیگر (پشت آن را) به صورت جاجیم می‌بافند سپس آن را از درازا تا کرده و دو شکاف پهلویی آن را می‌دوزند و کیسه‌ای به عرض 30 و ارتفاع 40 سانتی‌متر به وجود می‌آورند. دهانه آن باز بوده و به وسیله بندی که کناره‌های دهانه آن دوخته می‌شود، همانند ساک مورد استفاده قرار می‌گیرد. این هنر توسط زنان منطقه بشاگرد بر روی دارهای زمینی انجام می‌شود. نقش‌های چنته اغلب به صورت هندسی و ذهنی بافته می‌شود. اطراف چنته را به وسیله صدف‌های دریایی و منگوله‌های رنگی تزئین می‌کنند. از چنته برای تزئین کپرها نیز استفاده می‌شود.

تزئینات دریایی: غالباً به هنگام جزر و مد آب دریا، مقادیر فراوانی از انواع صدف، حلزون و بقایای آبزیان (استخوان ماهی، گوش ماهی و مرجان) در سواحل متعدد خلیج فارس باقی می‌ماند که توسط اهالی بومی جمع‌آوری شده و به وسیله هنرمندان این منطقه از آن‌ها تابلو، مجسمه و اشیای گوناگون تولید می‌شود. برای اتصال قطعات انتخاب شده از چسب بی‌رنگ استفاده می‌شود.

از دیگر صنایع دستی استان هرمزگان می‌توان به شک‌دوزی بافی، گرگور سازی، عبادوزی، کرچاپ، ملیله‌دوزی دور لباس و کوره‌سازی اشاره نمود.

معادن استان هرمزگان

استان هرمزگان در بخش ذخایر معدنی دارای معادنی از قبیل کرومیت، خاک سرخ، سنگ گچ، آهک، نمک، گوگرد و آهن می‌باشد. در کنار این معادن، نفت و گاز از جمله معادن مهم منطقه به شمار می‌روند که در اقتصاد کشور از اهمیت بالایی برخوردار هستند. علاوه بر این معادن دیگری نیز در استان هرمزگان یافت شده‌اند که عبارتند از معادن شن، ماسه، سنگ لاشه، نمک طعام و سنگ‌‌های تزئینی. از جمله فراورده‌های معدنی استان، نمک جزیره هرمز و نمک آبی در جزیره قشم می‌باشند که علاوه بر مصرف داخلی به خارج از کشور صادر می‌گردند.